NHẬT BẢN - Một quốc gia chỉ sản xuất khoảng 4 tấn vàng mỗi năm nhưng lại ghi nhận xuất khẩu ròng hơn 200 tấn vàng. Câu chuyện tưởng như nghịch lý này đang diễn ra tại Nhật Bản, hé lộ một cơ chế buôn lậu vàng tinh vi kéo dài nhiều năm.
Theo dữ liệu từ Bộ Tài chính Nhật Bản đăng tải trên Nikkei Asia, kim ngạch xuất khẩu vàng của nước này trong năm tài khóa 2025 (kết thúc vào tháng 3/2026) đạt 4.880 tỷ Yên, tương đương khoảng 25,5 tỷ USD - mức cao nhất kể từ năm 1988.
Con số này ghi nhận mức tăng 35,6% so với năm trước, trong khi giá xuất khẩu trung bình cũng tăng vọt 48,7% lên mức kỷ lục 117.400 USD/kg.
Nghịch lý ‘không thể giải thích’ bằng sản xuất nội địa
Thực tế, Nhật Bản gần như không phải là một quốc gia sản xuất vàng đáng kể. Mỏ Hishikari ở tỉnh Kagoshima là mỏ vàng duy nhất còn hoạt động thương mại tại Nhật, mỗi năm chỉ cung cấp khoảng 4 tấn vàng. Con số này quá nhỏ so với quy mô giao dịch vàng đang diễn ra.
Vàng miếng bị Hải quan Nhật Bản thu giữ trong các chiến dịch truy quét buôn lậu vàng qua đường hàng không. Ảnh: Mainichi
Trong khi đó, nhu cầu tiêu thụ vàng nội địa của Nhật Bản dao động ở mức 15-35 tấn/năm. Số liệu từ Bộ Tài chính Nhật Bản cho thấy chênh lệch giữa xuất khẩu và nhập khẩu vàng của nước này lên tới hơn 200 tấn, trị giá khoảng 24,4 tỷ USD.
Vậy hơn 200 tấn vàng xuất khẩu ròng đã đến từ đâu?
Trước nghịch lý này, Bộ Tài chính Nhật Bản cho biết sản lượng khai thác trong nước quá nhỏ để có thể giải thích cho quy mô xuất khẩu khổng lồ nêu trên.
Các dữ liệu thu thập được cho thấy, một lượng lớn vàng từng được buôn lậu vào Nhật Bản trước đây đang “chảy ngược” trở lại ra thị trường nước ngoài.
Cơ chế vận hành: ‘Vòng lặp vàng chui’
Câu trả lời nằm ở một kẽ hở mang tên thuế tiêu dùng. Nhật Bản hiện áp mức thuế tiêu dùng 10% đối với vàng nhập khẩu chính ngạch và các giao dịch trong nước.
Các đường dây buôn lậu lợi dụng kẽ hở này vận hành một “vòng lặp” tinh vi:
Bước 1 - Nhập lậu trốn thuế: Vàng được mua từ các nước/khu vực không có thuế tiêu dùng (chủ yếu là Hồng Kông - Trung Quốc, chiếm khoảng 60% số vụ bị phát hiện) và đưa vào Nhật Bản qua đường bất hợp pháp, hoàn toàn trốn tránh nghĩa vụ nộp thuế 10%.
Bước 2 - Bán trong nước hưởng chênh lệch: Số vàng này được bán ra thị trường nội địa với mức giá đã bao gồm thuế, cho phép các đường dây hưởng trọn phần chênh lệch 10% mà không phải nộp ngân sách. Ví dụ: mua 1 triệu Yên vàng tại Hồng Kông, nhập lậu vào Nhật, bán với giá 1,1 triệu Yên, lãi ngay 100.000 Yên chỉ từ thuế.
Bước 3 - Tái xuất chốt lời thêm: Khi giá vàng thế giới tăng, lượng vàng này tiếp tục được tái xuất sang các trung tâm giao dịch vàng lớn như Hồng Kông, Thụy Sĩ và Singapore để thu về khoản lợi nhuận thêm từ chênh lệch giá quốc tế.
Cuộc chiến chống buôn lậu của Hải quan Nhật Bản
Hải quan Nhật Bản ghi nhận sự bùng nổ của các vụ buôn lậu vàng kể từ năm 2015, một năm sau khi thuế tiêu dùng tăng từ 5% lên 8%.
Năm 2017 - thời điểm đỉnh điểm trước đại dịch, cơ quan chức năng đã phát hiện 1.347 vụ, thu giữ khoảng 6,3 tấn vàng. Sau một thời gian lắng xuống do COVID-19 và các biện pháp kiểm soát chặt chẽ, tình trạng buôn lậu đang bùng phát trở lại.
Nhật Bản xử phạt gấp 5 lần giá trị vàng buôn lậu và tịch thu ngay khi phát hiện để ngăn chặn dòng chảy "vàng chui". Ảnh: Kyodo News
Năm 2024, lượng vàng bị thu giữ lên tới 1.218kg, gấp 4 lần so với năm trước đó. Đáng chú ý, chỉ trong 6 tháng đầu năm 2024, số vụ phát hiện đã tăng 81% so với cùng kỳ và lượng vàng thu giữ tăng gấp 8,1 lần.
Các thủ đoạn buôn lậu ngày càng tinh vi: giấu vàng trong quần áo lót, cải trang thành vi mạch điện tử, giấu trong máy nén của hàng hóa vận chuyển bằng đường biển.
Một vụ việc điển hình: tháng 5/2026, Cảnh sát tỉnh Osaka và Hải quan Nhật Bản đã triệt phá một đường dây chuyên đưa vàng từ Hồng Kông vào Nhật qua Sân bay Quốc tế Kansai. Thủ đoạn là giấu vàng trong hành lý xách tay, sau đó vào nhà vệ sinh trong khu vực hải quan - nơi chưa được kiểm tra, để bàn giao cho đồng bọn.
Trước tình hình này, Bộ Tài chính Nhật Bản đã tăng cường các biện pháp chống buôn lậu, bao gồm: tịch thu vàng ngay khi bị phát hiện, điều chỉnh mức phạt theo giá thị trường nếu giá vàng tăng trong thời gian chờ xử lý và áp dụng mức phạt tối đa lên tới 5 lần giá trị số vàng bị thu giữ.
Buôn lậu vàng càng trở nên hấp dẫn hơn khi bối cảnh giá vàng toàn cầu liên tục lập đỉnh. Xung đột Nga-Ukraine, căng thẳng Trung Đông và các động thái thuế quan mới của Mỹ đã đẩy nhu cầu trú ẩn an toàn lên cao.
Tại thị trường nội địa Nhật Bản, giá vàng giao dịch bao gồm thuế cũng tăng phi mã. Giá vàng niêm yết trong nước của Tanaka Precious Metal Technologies đã tăng từ khoảng 10.000 Yên/gam đầu năm 2024 lên 15.000 Yên/gam cuối năm đó.
Đến tháng 9/2025, giá chạm mốc 20.000 Yên/gam lần đầu tiên và ngày 29/1/2026, giá đạt đỉnh 30.248 Yên/gam.
Đối mặt với mức phạt lên tới 5 lần giá trị, các đường dây buôn lậu vẫn bất chấp thực hiện “vòng lặp trốn thuế và chốt lời”, bởi khi giá vàng tăng, lợi nhuận thu được quá hấp dẫn so với mức độ rủi ro.
Theo Tử Huy (Vietnamnet)Xem tin/bài gốc tại đây
