Từ khi địa giới hành chính được điều chỉnh, Bắc Ninh hôm nay như được khoác thêm một tấm áo mới: rộng mở hơn, giàu tiềm năng hơn và đủ đầy các thế mạnh tự nhiên lẫn văn hoá. Vùng đất này giờ ôm trọn cả trung tâm Kinh Bắc xưa, nơi những làn quan họ mềm mại hoà vào tiếng ve râm ran của những triền đồi vải. Tất cả tạo nên một không gian trù phú, nơi cây trái không chỉ là nông sản mà còn là hồn vía của quê hương.

Vùng đất kéo dài từ đồng bằng sông Hồng vươn lên trung du miền núi Bắc Bộ được thiên nhiên ưu ái, tạo thành một “vành đai trái ngọt” liên hoàn. Vải thiều chín sớm Tân Yên - Lục Ngạn, những đồi ổi, lê, nhãn ở Yên Dũng hay vú sữa Lục Nam… mỗi nơi một sắc thái, nhưng tất cả cùng góp phần định hình thương hiệu nông sản của vùng Kinh Bắc.

Với anh Nguyễn Văn Huy, người con của sông Lục Nam tâm sự “ký ức về những mùa vải luôn sống động như thước phim cũ”. Anh nhớ những đêm thức trắng, ánh đèn pin loé sáng giữa vườn, tiếng cười nói rộn ràng của người thu mua. Không có du khách, không có buổi tham quan hay dịch vụ trải nghiệm như bây giờ. Chỉ có những gùi vải đỏ au được gánh xuống chợ, những chuyến xe chở đầy hy vọng rời làng trong cái nắng đầu hè. “Vất vả lắm, nhưng đó là nguồn sống của cả gia đình. Từ những mùa vải ấy mà chúng tôi lớn lên”, anh Huy nói, đôi mắt ánh lên niềm tự hào.

Những vườn cam, bưởi, ổi ở các xã lân cận cũng chen nhau khoe sắc, khoe hương. Bà Hoàng Thị Thơm ở Phúc Hòa kể rằng: “Mấy năm thiên tai thất thường, mưa bão liên tục, nhưng bỏ vườn thì chẳng đành. Chúng tôi chuyển sang canh tác hữu cơ, tập bán hàng online, mở rộng đầu ra. Cực nhưng hiệu quả hơn.”

Song để có được bức tranh trù phú ấy, người làm nông đã trải qua không ít thử thách. Biến đổi khí hậu khiến mùa màng chênh vênh, khí hậu thất thường đòi hỏi kỹ thuật mới. Chính quyền và người dân phải cùng nhau thích ứng: ứng dụng công nghệ cao, dùng hệ thống tưới thông minh, bao quả chuẩn kỹ thuật, kiểm soát quy trình theo VietGAP, GlobalGAP để giữ năng suất và chất lượng ổn định.

Tháng 12 này, khi những vườn bưởi, cam, ổi… đang vào vụ thu hoạch, Bắc Ninh tổ chức Lễ hội Trái cây lần thứ nhất tại phường Chũ - sự kiện được mong chờ nhất của nông dân trong vùng. Xe đưa đón miễn phí liên tục chở người dân từ các xã về tham dự, tạo nên một không khí sôi nổi chưa từng có. Theo ông Phạm Văn Thịnh, Phó Chủ tịch UBND tỉnh: “Chúng tôi muốn không chỉ quảng bá sản vật, mà còn tạo không gian để người dân được thấy tự hào về công sức của chính mình, đồng thời gắn kết nông nghiệp với du lịch.”

Và đúng như kỳ vọng, những năm gần đây, du lịch trải nghiệm nông nghiệp đang trở thành luồng gió mới cho miền trái ngọt Kinh Bắc. Không chỉ đơn giản là mua vài cân trái cây, du khách thích được đi giữa vườn, nghe câu chuyện của người trồng, tự tay hái từng quả, chụp vài tấm hình bên giàn nho hay gốc vải. “Họ muốn chạm vào thật, muốn cảm xúc thật. Đó là điều khiến du lịch nông nghiệp rất cuốn hút,” anh Trần Văn Hưng người xã Nam Dương chia sẻ.

Nam Dương là minh chứng rõ ràng nhất. Với 1.800 ha cây ăn quả, nơi đây trở thành “thung lũng kinh tế xanh” đặc trưng. Trong đó, chị Giáp Thị Tuyền người tiên phong trồng nho sinh học từ năm 2021 đã mở ra hướng mới cho cả vùng. Từ 1.000m² ban đầu, nay vườn nho nhà chị đã rộng gấp năm lần. Vào mùa, mỗi ngày hàng trăm lượt khách ghé thăm vườn. Thu nhập từ du lịch trải nghiệm gần tương đương với bán nho qua các chuỗi nông sản sạch. Vườn nho Tiến Tuyền giờ không chỉ là nơi trồng trọt mà còn là điểm đến của những người mê chụp ảnh, mê không khí thôn quê an yên.

Không chỉ Nam Dương, xã Phúc Hòa cũng bắt nhịp xu thế mới. Với 14 sản phẩm OCOP, trong đó hai sản phẩm đạt 4 sao, Phúc Hòa đang đẩy mạnh chuẩn hóa sản xuất. Các lớp tập huấn VietGAP, GlobalGAP được mở liên tục; chính quyền còn bắt tay với doanh nghiệp lữ hành để xây dựng tour “Một ngày làm nông dân” - nơi du khách được đeo gùi, cắt tỉa quả, chăm cây, rồi thưởng thức nông sản sạch ngay tại vườn. Tất cả tạo nên một mạch phát triển bền vững, vừa giữ nghề vừa tăng thu nhập.

Vùng trái cây Bắc Ninh hôm nay đang chuyển mình mạnh mẽ: nông nghiệp sạch gắn với du lịch trải nghiệm, công nghệ cao song hành cùng tri thức bản địa. Bên dưới những tán cây, người dân không chỉ canh tác mà còn kể câu chuyện của quê hương mình bằng chính trái ngọt.

Từ những cánh đồng ổi xanh bất tận đến những triền đồi vải đỏ rực mỗi độ hè, Bắc Ninh đang kiến tạo hình ảnh một miền quê đáng sống: nơi con người làm chủ đất đai, làm chủ tri thức, và vẫn giữ vẹn những giá trị lâu bền của vùng Kinh Bắc.