Dưới đây là góc nhìn của nhà giáo dục Nguyễn Thúy Uyên Phương - Giám đốc quốc gia tại Việt Nam của phong trào trẻ em thế giới Design for Change - về câu chuyện nuôi dạy con trở thành người xuất sắc.

Nhiều phụ huynh bây giờ sợ từ “xuất sắc”. Hễ nói đến chuyện nuôi con giỏi là bị gắn mác “tham vọng”, “chạy theo thành tích”, “ép con”. Kết quả là cha mẹ tự hạ kỳ vọng xuống, rồi tự an ủi: “Thôi, cho con bình thường là được”.

Tôi nói thẳng: Mong con xuất sắc không phải tham vọng. Đó là nhu cầu chính đáng. Xã hội nào cũng cần người xuất sắc - và con bạn xứng đáng được nuôi dạy để trở thành phiên bản tốt nhất của chính mình, nếu con có đủ điều kiện.

Vấn đề không nằm ở chuyện có nên kỳ vọng hay không. Vấn đề là cha mẹ phải đủ tỉnh táo để nhìn ra con mình có đi được con đường này không và đủ kiên định để đi đường dài.

Nhà giáo dục Nguyễn Thúy Uyên Phương - Giám đốc quốc gia tại Việt Nam của phong trào trẻ em thế giới Design for Change. Ảnh: NVCC 

Điều kiện ở con - 3 thứ không thể thiếu

1. Tư chất

Là sự nhạy bén ở một lĩnh vực cụ thể - logic, ngôn ngữ, âm nhạc, vận động hay khả năng đọc hiểu cảm xúc người khác. Tư chất không phải IQ cao chung chung, mà là một điểm sáng rõ rệt nếu cha mẹ chịu để ý.

2. Bản lĩnh trước khó khăn và thất bại

Việc học - dù là học gì - không bao giờ dễ. Đứa trẻ bỏ cuộc khi gặp bài khó, khóc lóc khi thua, nản chí sau lần trượt đầu tiên sẽ không đi xa.

Và có một nghịch lý: Đứa trẻ càng giỏi càng ít quen thua. Đến khi va vào thất bại lớn đầu tiên - trượt học bổng, hỏng kỳ thi, bị từ chối - nhiều em sụp đổ.

Cha mẹ phải chủ động cho con “nếm” thất bại nhỏ từ sớm và dạy con đứng dậy. Bản lĩnh này quan trọng hơn cả tư chất.

3. Quan trọng nhất: Con phải muốn

Nhiều phụ huynh cố tình bỏ qua điều này. Tôi đã gặp những đứa trẻ tư chất rất tốt nhưng chỉ muốn một cuộc đời đơn giản - đi làm vừa đủ, có thời gian cho gia đình, không gồng mình. Đó là lựa chọn đáng tôn trọng.

Ép một đứa trẻ không khao khát phải xuất sắc chỉ tạo ra một người lớn mệt mỏi và oán giận cha mẹ.

Điều kiện ở môi trường - 3 thứ cha mẹ phải đầu tư

1. Người thầy đúng nghĩa

Một đứa trẻ xuất sắc gần như luôn có ít nhất một người thầy thực sự - người nhìn ra điểm mạnh, đẩy con đi đúng hướng và đôi khi nghiêm khắc hơn cả cha mẹ.

Tìm đúng thầy quan trọng hơn tìm đúng trường. Đây là khoản đầu tư đáng giá nhất, hơn nhiều so với việc đăng ký tràn lan các khóa học đắt tiền.

2. Đào luyện nghiêm túc, có chiến lược

Trừ một số rất ít thiên tài bẩm sinh, 99% còn lại là kết quả của nỗ lực có hệ thống. Những người chúng ta ngưỡng mộ - kỳ thủ, vận động viên, nhà khoa học, doanh nhân - đều có hàng nghìn giờ luyện tập phía sau.

Cha mẹ cũng cần thẳng thắn về tài chính: Nuôi con xuất sắc tốn tiền, nhưng không phải tiền học thêm tràn lan, mà là tiền đầu tư đúng chỗ - thầy giỏi, sách hay, chuyến đi mở mang, kỳ thi đáng giá.

3. Cộng đồng để cọ xát

Đứa trẻ học một mình chỉ giỏi đến mức nó tưởng tượng được. Học cùng những người bạn giỏi sẽ liên tục được kéo lên.

Cùng với đó, cho con đi thi, đi thử, đi va chạm - vì đây chính là môi trường thực tế để con rèn cả năng lực chuyên môn lẫn năng lực đối diện thất bại đã nói ở trên.

Nhưng phải nói rõ với con: Thi thố là để học hỏi, không phải để hơn thua. Đứa trẻ thi để học sẽ tiến bộ sau mỗi lần thua. Đứa trẻ thi để thắng sẽ sụp đổ sau lần thua đầu tiên.

Khát vọng vươn lên cùng sự nỗ lực tự thân của trẻ là những yếu tố quan trọng cha mẹ cần lưu tâm khi đồng hành với con trong hành trình học tập và trưởng thành. Ảnh minh họa: AI

Những thứ ít được nói đến - 3 điều quyết định ai đi được đường dài

1. Sức khỏe thể chất và tinh thần

Không có nền tảng này, mọi thứ sẽ đổ vỡ. Tôi đã thấy quá nhiều em rất giỏi nhưng gục ở năm cuối cấp 3 hoặc đại học vì kiệt sức, lo âu, trầm cảm.

Ngủ đủ, vận động, có đời sống cảm xúc lành mạnh không phải xa xỉ mà là điều kiện sống còn.

Khát vọng vươn lên cùng sự nỗ lực tự thân của trẻ là những yếu tố quan trọng cha mẹ cần lưu tâm khi đồng hành với con trong hành trình học tập và trưởng thành. Ảnh minh họa: AI
 
2. Gốc rễ đạo đức

Xuất sắc mà không tử tế thì nguy hiểm. Người tài không có gốc rễ giá trị dễ trở thành người gây hại cho xã hội.

Tài năng là để phục vụ, không phải để hơn người - điều này phải được dạy từ nhỏ bằng chính cách sống của cha mẹ.

3. Sự kiên định của cha mẹ

Con đường này dài 15-20 năm. Cha mẹ dao động, đổi hướng liên tục, hôm nay ép - mai buông, sẽ phá hỏng mọi thứ.

Những người xuất sắc tôi từng dạy đều có cha mẹ rất “lì” - không phải lì kiểu cứng nhắc, mà lì ở triết lý nuôi dạy.

Tôi viết bài này không phải để cổ vũ cuộc đua thành tích. Tôi viết vì sau nhiều năm dạy học, tôi tin chắc rằng được đồng hành với những học viên xuất sắc - những đứa trẻ có tư chất, có khát vọng, có kỷ luật - là một trong những niềm vui lớn nhất của người làm giáo dục. Các em không khổ. Các em sống có mục tiêu, có ánh mắt được thắp sáng bởi sự tò mò và đi qua tuổi trẻ một cách trọn vẹn.

Nhưng nói thật: Xuất sắc có cái giá của nó - cho cả con lẫn cha mẹ.

Trước khi chọn con đường này, hãy hỏi thẳng: Con có thực sự muốn và gia đình có sẵn sàng trả cái giá đó không? Có thì đi đến cùng. Không thì buông thật sự. Đừng để con lớn lên trong sự lưng chừng!

Theo Nguyễn Thúy Uyên Phương (Vietnamnet)
 
Xem bài viết gốc tại đây