Dịch chuyển phụ tải để giảm huy động nguồn điện đắt đỏ

Công ty Vận hành hệ thống điện và thị trường điện quốc gia (NSMO) cho biết, biểu giá bán lẻ điện theo thời gian sử dụng (Time-of-Use - TOU) là một trong những công cụ quản lý nhu cầu điện năng được áp dụng rộng rãi trên thế giới nhằm điều tiết phụ tải, nâng cao hiệu quả vận hành hệ thống điện và tối ưu hóa chi phí sử dụng điện của khách hàng. 

Thông qua cơ chế giá điện khác nhau theo từng khoảng thời gian trong ngày, khách hàng được khuyến khích điều chỉnh hành vi tiêu dùng điện theo hướng phù hợp hơn với điều kiện vận hành của hệ thống điện.

Tại Việt Nam, biểu giá điện theo giờ cao điểm, bình thường và thấp điểm đã góp phần tích cực trong việc điều chỉnh hành vi tiêu thụ điện của các khách hàng sản xuất lớn. Khung giờ cao điểm (Thông tư số 16/2014) đang áp dụng với hai khoảng thời gian từ 9h30 đến 11h30 và từ 17h đến 20h. 

Tuy nhiên, kể từ năm 2018 đến nay, hệ thống điện Việt Nam có những thay đổi lớn. Về nguồn điện, tính đến cuối năm 2025, công suất đặt năng lượng tái tạo đã tăng hơn 40 lần so với năm 2018. Đặc biệt, điện mặt trời trở thành nguồn cung đáng kể trong các giờ ban ngày, làm thay đổi hoàn toàn mô hình huy động nguồn điện truyền thống.

Còn về phụ tải, tỷ trọng điện năng tiêu thụ của khu vực công nghiệp đã tăng từ 30% lên trên 50% tổng sản lượng điện thương phẩm, trong khi tỷ trọng điện sinh hoạt giảm từ 50% xuống còn 33%. 

Các khung giờ từng được xác định là cao điểm trước đây không còn hoàn toàn trùng khớp với các khoảng thời gian hệ thống thực sự chịu áp lực lớn nhất. Vào nhiều ngày mùa nóng, phụ tải cực đại lại xuất hiện vào chiều tối khi nguồn điện mặt trời suy giảm nhanh, trong khi nhu cầu sử dụng điện sinh hoạt tăng mạnh. Đây cũng là thời điểm hệ thống phải huy động các nguồn điện linh hoạt có chi phí cao hơn, như tua-bin khí chu trình hỗn hợp, LNG, thậm chí các nguồn dầu dự phòng. 

“Do đó, việc điều chỉnh khung giờ cao điểm là cần thiết để bảo đảm tín hiệu giá điện phản ánh chính xác hơn chi phí biên của hệ thống điện, NSMO nhấn mạnh.

Dưới góc độ vận hành hệ thống điện, NSMO cho hay, không phải mọi kWh điện đều có cùng chi phí hệ thống. Một kWh tiêu thụ vào ban ngày khi có nguồn điện mặt trời hỗ trợ sẽ khác với 1 kWh tiêu thụ vào buổi tối. 

Như vậy, việc điều chỉnh khung giờ sử dụng điện trong ngày không chỉ là thay đổi cách tính giá điện mà nhằm đưa tín hiệu giá phản ánh sát hơn thực tế vận hành hệ thống điện.

Mục tiêu quan trọng nhất của biểu giá TOU là tạo động lực kinh tế để khách hàng dịch chuyển nhu cầu tiêu thụ điện khỏi các thời điểm hệ thống chịu áp lực cao, qua đó giảm công suất cực đại hoặc phân bổ lại sang các khung giờ “dư dả” hơn, cải thiện hệ số phụ tải và hiệu quả sử dụng hạ tầng điện.

Khi tín hiệu giá phản ánh đúng điều kiện vận hành, khách hàng có xu hướng dịch chuyển phụ tải sang giờ giá thấp hơn, tối ưu lịch sản xuất, ứng dụng lưu trữ năng lượng và các giải pháp quản lý tiêu thụ điện.

Tại Việt Nam, với tỷ trọng điện mặt trời ngày càng lớn, vào nhiều ngày nắng, hệ thống có thể phát hàng chục nghìn MW điện mặt trời vào buổi trưa. Nếu nhu cầu không dịch chuyển tương ứng, một phần nguồn năng lượng này sẽ không được khai thác tối ưu hoặc buộc phải cắt giảm công suất.

Buổi tối, hệ thống phải huy động các nguồn điện LNG, khí hoặc dầu với chi phí cao. Do đó, dịch chuyển phụ tải từ buổi tối sang ban ngày đồng nghĩa chuyển nhu cầu từ thời điểm giá cao sang thời điểm chi phí thấp hơn và năng lượng sạch hơn.

Chi phí sử dụng điện của hộ dân và doanh nghiệp có tăng?

Cuối tháng 4, Bộ Công Thương đã ban hành Quyết định số 963 quy định khung giờ cao điểm, giờ thấp điểm và giờ bình thường của hệ thống điện quốc gia.

Theo quyết định này, giờ cao điểm được áp dụng từ thứ Hai đến thứ Bảy, trong khoảng thời gian từ 17h30 đến 22h30, tương đương 5 giờ mỗi ngày. Chủ nhật không áp dụng giờ cao điểm.

Giờ bình thường được tính từ 6h đến 17h30 và từ 22h30 đến 24h đối với các ngày từ thứ Hai đến thứ Bảy, tổng cộng 13 giờ mỗi ngày. Riêng Chủ nhật, giờ bình thường kéo dài từ 6h đến 24h.

Khung giờ thấp điểm được áp dụng thống nhất từ 0h đến 6h hàng ngày.

NSMO cho rằng việc điều chỉnh khung giờ cao điểm không nhằm tăng chi phí sử dụng điện của khách hàng mà tạo điều kiện để khách hàng chủ động quản trị chi phí năng lượng hiệu quả hơn.

Ngoài ra, việc loại bỏ khung giờ cao điểm buổi sáng giúp nhiều doanh nghiệp thuận lợi hơn trong việc bố trí kế hoạch sản xuất liên tục vào thời gian làm việc thông thường. Đồng thời, các khách hàng có khả năng linh hoạt trong vận hành hoàn toàn có thể tận dụng chênh lệch giá điện giữa các khung giờ để giảm chi phí sản xuất.

NSMO cũng khẳng định việc điều chỉnh giờ cao điểm không làm thay đổi mức giá điện hiện hành. Giá điện vẫn được áp dụng theo biểu giá đã được cơ quan có thẩm quyền quy định. Điều chỉnh giờ cao điểm cũng không làm thay đổi số giờ cao điểm, phần được điều chỉnh chỉ là khoảng thời gian áp dụng mức giá cao điểm.

Tương tự với các hộ dân, phần lớn sử dụng điện sinh hoạt theo biểu giá bán lẻ điện thông thường nên việc điều chỉnh khung giờ cao điểm không làm thay đổi cách tính tiền điện và không ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí sử dụng điện.

Còn chi phí sử dụng điện của doanh nghiệp có tăng hay không là do cách quản trị. Trên thực tế, biểu giá giờ cao điểm mới tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp tổ chức hoạt động sản xuất liên tục vào ban ngày, hạn chế làm việc buổi tối. 

Do vậy, nếu doanh nghiệp chủ động sắp xếp kế hoạch sản xuất, chuyển một phần phụ tải sang các giờ bình thường, chi phí điện năng có thể được tối ưu và trong nhiều trường hợp còn giảm so với trước.

Theo Tâm An (Vietnamnet)