Việc siết chặt quản lý dạy thêm, học thêm thường được xem là giải pháp nhằm giảm áp lực học tập cho học sinh. Tuy nhiên, thực tế nhiều năm qua cho thấy khi một hình thức bị hạn chế, các hình thức khác lại xuất hiện.
Bài viết dưới đây của bà Phạm Thị Thương Huyền, Hiệu trưởng Trường Tiểu học Nguyễn Bá Ngọc (Vĩnh Linh, Quảng Trị), chia sẻ góc nhìn từ thực tiễn quản lý nhà trường về nguyên nhân khiến nhu cầu học thêm vẫn tồn tại.
Phía sau câu chuyện học thêm không chỉ là vấn đề quản lý giáo dục, mà còn phản ánh những nhu cầu rất thực của gia đình và xã hội.
Học thêm không chỉ là chuyện học
Nhiều ý kiến cho rằng học thêm tồn tại vì áp lực thành tích hoặc do giáo viên dạy chưa đủ. Tuy nhiên, từ góc nhìn đời sống, quyết định cho con học thêm của phụ huynh thường xuất phát từ nhiều lý do.
Trước hết là nỗi lo học tập: Sợ con không theo kịp bạn bè, thiếu nền tảng kiến thức hoặc mất lợi thế trong các kỳ thi. Bên cạnh đó là nhu cầu chăm sóc, an toàn khi cha mẹ đi làm đến tối, không có người trông, trong khi môi trường bên ngoài tiềm ẩn nhiều rủi ro.
Ngoài ra, nhiều phụ huynh cũng mong con có môi trường sinh hoạt tích cực thay vì dành phần lớn thời gian cho thiết bị điện tử hoặc lang thang ngoài đường.
Vì vậy, với không ít gia đình, lớp học thêm không chỉ là lựa chọn học tập mà còn là giải pháp thay thế cho khoảng trống trong việc chăm sóc và quản lý trẻ sau giờ học.
Học 2 buổi/ngày vẫn chưa giải quyết được nhu cầu
Việc tổ chức dạy học 2 buổi/ngày được kỳ vọng sẽ giảm nhu cầu học thêm và giúp học sinh phát triển toàn diện hơn. Tuy nhiên, dù thời gian ở trường tăng lên, nhu cầu cho con học thêm của nhiều phụ huynh vẫn chưa giảm đáng kể.
Học sinh trong giờ học tại một trường tiểu học. Ảnh: Thạch Thảo
Vấn đề không chỉ nằm ở số giờ học, mà ở điều kiện để thời gian học đó thực sự đáp ứng nhu cầu phát triển đa dạng của học sinh.
Dạy học cả ngày chỉ phát huy hiệu quả khi được tổ chức với chất lượng cao: Tăng thời gian luyện tập, dạy học phân hóa, phát triển kỹ năng, hoạt động thể chất, nghệ thuật và trải nghiệm. Khi điều kiện nhân lực, cơ sở vật chất và công tác tổ chức chưa đáp ứng, việc học 2 buổi/ngày khó có thể mở rộng cơ hội phát triển cho học sinh như kỳ vọng.
Nhân sự nhà trường: Yếu tố then chốt
Để giờ học chính khóa đáp ứng tốt hơn nhu cầu của học sinh, yếu tố then chốt là đội ngũ nhân sự.
Thực tế, giáo viên không chỉ giảng dạy mà còn kiêm nhiệm nhiều công việc như quản lý lớp, tư vấn tâm lý, xử lý hành vi và liên lạc với phụ huynh. Trong khi đó, dù Bộ GD-ĐT đã ban hành quy định về các vị trí việc làm như tư vấn học sinh, hỗ trợ học sinh khuyết tật, nhân viên y tế học đường, giáo vụ…, nhiều cơ sở giáo dục vẫn chưa được bố trí đầy đủ nhân sự theo quy định.
Nhiều trường còn thiếu giáo viên các môn như tiếng Anh, Tin học; một số nơi giáo viên phải kiêm nhiệm nhiều nhiệm vụ. Trong khi ở nhiều nền giáo dục tiên tiến, lớp học thường có trợ giảng và các lực lượng hỗ trợ, thì tại nhiều trường công lập ở Việt Nam, những vị trí này gần như chưa tồn tại.
Khoảng cách giữa quy định và nguồn lực thực tế khiến gánh nặng dồn lên giáo viên đứng lớp, đồng thời hạn chế khả năng hỗ trợ cá thể hóa cho học sinh.
Muốn triển khai dạy học phân hóa hiệu quả, cần bảo đảm đủ giáo viên theo vị trí việc làm và nâng cao năng lực giáo viên thông qua đào tạo, bồi dưỡng thực chất.
Sĩ số lớp học và cơ sở vật chất
Sĩ số lớp học ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng cá nhân hóa việc học. Ở nhiều quốc gia, lớp học được duy trì ở quy mô nhỏ hơn để giáo viên có thể theo sát từng học sinh.
Trong khi đó, tại nhiều trường học ở Việt Nam, lớp học đông khiến giáo viên phải dành nhiều thời gian giữ nề nếp thay vì tập trung hỗ trợ học tập. Vì vậy, cần từng bước điều chỉnh sĩ số lớp học phù hợp với điều kiện thực tế, đồng thời tăng cường rèn luyện kỹ năng tự quản cho học sinh.
Bên cạnh đó, cơ sở vật chất cũng là yếu tố quan trọng. Giờ học buổi hai không chỉ để học kiến thức mà còn để học sinh vận động, trải nghiệm và phát triển kỹ năng. Điều này đòi hỏi hệ thống phòng học, phòng chức năng, thư viện, sân chơi, bãi tập và thiết bị dạy học phải đáp ứng yêu cầu.
Tuy nhiên, ở nhiều nơi, phòng chức năng còn thiếu, không gian học tập chật hẹp, bàn ghế cố định khiến việc tổ chức học nhóm, hoạt động trải nghiệm và dạy học tích cực gặp nhiều hạn chế.
Môi trường sau giờ học: Nhu cầu thực tế của phụ huynh
Ngoài nhu cầu học tập, phụ huynh còn cần một môi trường an toàn để con có thể ở lại sau giờ học khi cha mẹ bận rộn. Khi nhà trường chưa đủ điều kiện tổ chức các hoạt động sau giờ học như câu lạc bộ, thư viện mở cửa, hoạt động thể thao hay nghệ thuật, lớp học thêm thường trở thành lựa chọn thay thế.
Ở nhiều quốc gia, trường học đóng vai trò như trung tâm sinh hoạt cộng đồng cho trẻ sau giờ học. Để tiến tới mô hình này, nhà trường cần được bảo đảm về nhân sự quản lý, không gian sinh hoạt và cơ chế tài chính phù hợp.
Cần cách tiếp cận hệ thống
Nếu chỉ nhìn vào hiện tượng học thêm và áp dụng các biện pháp hành chính, việc quản lý sẽ luôn đối mặt với nguy cơ biến tướng. Muốn giảm nhu cầu học thêm một cách bền vững, cần tạo điều kiện để phụ huynh tin rằng con mình đã được học đủ và được chăm sóc trong môi trường an toàn ngay tại trường.
Điều đó đòi hỏi nhiều giải pháp đồng bộ: Bảo đảm đội ngũ giáo viên và nhân viên theo vị trí việc làm; nâng cao chất lượng đào tạo và bồi dưỡng giáo viên; điều chỉnh sĩ số lớp học hợp lý; đầu tư cơ sở vật chất phục vụ phát triển toàn diện; đồng thời xây dựng môi trường sinh hoạt an toàn cho học sinh sau giờ học.
Học thêm vì thế không chỉ là câu chuyện của giáo viên hay nhà trường, mà phản ánh nhiều yếu tố hệ thống và xã hội. Khi những điều kiện nền tảng của nhà trường chưa được bảo đảm, học thêm vẫn sẽ tồn tại như một “giải pháp thay thế”.
Vì vậy, muốn giảm phụ thuộc vào học thêm, điều quan trọng không phải chỉ là cấm đoán, mà là xây dựng một hệ thống giáo dục đủ năng lực để học sinh được học đủ ngay trong nhà trường.
