Tháng 10/2025, con trai lớp 6 của Kelly Clancy tại Brooklyn, New York, nhận bài tập thực hành khoa học với yêu cầu gửi kết quả lên chatbot để nhận phản hồi. Cô Clancy, phụ huynh có ba con học trường công lập, đã thẳng thắn phản đối với giáo viên:

"Nó chỉ dạy cho trẻ con cách phó mặc tư duy cho máy móc, thay vì hướng dẫn: Hãy thảo luận với các bạn cùng nhóm xem chúng ta có thể cải thiện điều gì ở thí nghiệm này?".

Clancy sau đó đã sáng lập tổ chức Phụ huynh Cẩn trọng với AI trong Giáo dục, vận động thành phố áp đặt lệnh tạm hoãn hai năm đối với AI tại trường công lập. Làn sóng phản đối này đang lan rộng khắp nước Mỹ. 

Tại Bend (Oregon), hơn 1.100 phụ huynh đã ký kiến nghị yêu cầu gỡ bỏ AI tạo sinh khỏi thiết bị của học sinh. Tổ chức bảo vệ trẻ em Fairplay cũng kêu gọi tạm dừng 5 năm đối với các sản phẩm AI dành cho học sinh từ mầm non đến lớp 12.

Trong khi các đại gia công nghệ và chính quyền Mỹ liên tục khẳng định AI giúp tăng hiệu quả học tập và chuẩn bị kỹ năng tương lai, nhiều chuyên gia cảnh báo nguy cơ gây tổn hại đến phát triển nhận thức.

Tháng 3/2026, Đệ nhất phu nhân Melania Trump chủ trì hội nghị thượng đỉnh về công nghệ giáo dục và ủng hộ tương lai trẻ em học tập từ giáo viên robot hình người mang tên 'Plato'. Cùng lúc, Microsoft, OpenAI và Anthropic đã tài trợ hàng triệu USD cho Liên đoàn Giáo viên Mỹ để đào tạo AI. Một khảo sát từ NPR/Ipsos, 40% giáo viên K-12 cho biết học sinh của họ dùng AI ít nhất một lần mỗi tuần.

Nền tảng giáo dục AI MagicSchool hiện đã ký hợp đồng với hàng loạt học khu lớn như New York, Atlanta, Seattle. Bà Amanda Bickerstaff, CEO tổ chức AI for Education, ủng hộ công nghệ này: "Một trong những điểm thú vị của AI tạo sinh là bạn có thể yêu cầu: Hãy lấy một cột mốc lịch sử và tìm một mối liên hệ tương quan với cuộc sống của tôi hôm nay. Đó là cách chuyển hóa những kiến thức khó hiểu thành một khuôn mẫu gần gũi hơn".

Tuy nhiên, các chuyên gia thần kinh học và giáo dục lập luận rằng AI gây ra hiện tượng "suy giảm nhận thức" - lạm dụng công cụ để né tránh nỗ lực tư duy. Một nghiên cứu năm 2025 trên tạp chí Societies chỉ ra người từ 17-25 tuổi có mức độ phụ thuộc AI cao hơn và điểm tư duy phản biện thấp hơn rõ rệt so với những người lớn tuổi hơn.

Nhà nghiên cứu thần kinh học Jared Cooney Horvath khẳng định: "AI chưa bao giờ được thiết kế để làm một công cụ học tập. Công cụ mà một chuyên gia dùng để đơn giản hóa công việc không phải là công cụ mà một người mới bắt đầu có thể dùng để học cách trở thành chuyên gia. Khi dùng chung một công cụ, người mới học sẽ không tiếp thu được gì".

Trước lập luận AI giúp ích cho học sinh khuyết tật nhờ tính năng chuyển văn bản thành giọng nói, ông Horvath phản bác rằng công nghệ đó đã có hàng thập kỷ và không cần đến AI tạo sinh: "Bất kỳ phương pháp nào có hiệu quả thì vốn đã hiệu quả từ trước khi có AI. Câu hỏi đặt ra bây giờ là: AI có làm nó tốt hơn không? Và câu trả lời dường như là một tiếng 'Không' vang dội".

Tại Oregon, sau khi phụ huynh phản đối việc học sinh lớp 3 hình thành mối gắn kết cảm xúc với Raina - chatbot của MagicSchool, công ty này đã phải loại bỏ tính năng nhân hóa để chuyển thành trợ lý trung lập. Hội đồng trường học địa phương cũng ra nghị quyết loại bỏ các ứng dụng không có cơ sở khoa học khỏi thiết bị của học sinh, đồng thời phát triển danh sách công nghệ giáo dục được dùng ở mỗi cấp khác nhau.

Tháng này, hơn một nửa số thành viên Hội đồng Thành phố New York đã gửi thư yêu cầu tạm hoãn sử dụng AI trong trường học trong hai năm. Thành phố cũng hủy bỏ kế hoạch mở một trường trung học chuyên về AI trước áp lực dư luận. 

Dù vậy, bà Bickerstaff cho rằng lệnh cấm toàn diện là sai lầm vì doanh nghiệp tương lai đòi hỏi năng lực AI tạo sinh. Ngược lại, cô Houston - phụ huynh tại Oregon - nhấn mạnh AI được thiết kế rất trực quan, trường học không cần dạy cách dùng mà nên tập trung xây dựng "các kỹ năng học thuật nền tảng" cho trẻ.

Theo Du Lam (Vietnamnet)