Năm 2026, tỉnh Điện Biên dự kiến trồng mới 12.000ha cà phê và mắc ca. Quy mô sản xuất lớn đòi hỏi các địa phương và doanh nghiệp đang dồn lực gieo ươm hàng triệu cây giống. Thế nhưng, đằng sau khí thế phủ xanh đất trống bằng những vườn cây công nghiệp bạt ngàn ấy, một nỗi lo lớn đang hiện hữu trong từng nếp nhà vùng cao: Lấy gì để sống trong 3 đến 5 năm tới khi chờ cây cho thu hoạch?

Bí thư Tỉnh ủy Điện Biên Trần Tiến Dũng trực tiếp đào hố trồng cây cà phê và mắc ca tại xã Mường Ảng. Ảnh: Duy Linh

Theo ông Nguyễn Văn Bách, Chủ tịch UBND xã Pú Nhung, tổng mức đầu tư ban đầu cho 1ha cà phê hiện dao động từ 120-150 triệu đồng, bao gồm chi phí giống, cải tạo đất, phân bón, hệ thống tưới và công chăm sóc trong 2-3 năm đầu khi cây chưa cho thu hoạch. Đối với mắc ca, mức đầu tư cao hơn, rơi vào khoảng 150-200 triệu đồng do chi phí cây giống và thời gian kiến thiết cơ bản kéo dài hơn.

Mặc dù đã quyết tâm chuyển đổi cây trồng nhưng ông Vừ A Sinh (xã Xa Dung) vẫn trăn trở: “Chặt bỏ nương sắn, nương ngô không phải điều khó, nhưng những năm tới biết lấy gì để trang trải cuộc sống".

Còn ông Quàng Văn Dinh (bản Khong Him, xã Chiềng Sinh) lo lắng, khi đầu tư số tiền lớn, khi thu hoạch gặp cảnh “được mùa thì mất giá, được giá thì mất mùa”.

Chính quyền tỉnh Điện Biên đã tính đến những lo ngại này và đưa ra các giải pháp cụ thể nhằm triển khai chuyển đổi cây trồng quy mô lớn mà không gây xáo trộn đời sống người dân.

"Phao cứu sinh" tín dụng

Để tháo gỡ rào cản về vốn, tín dụng chính sách được tỉnh Điện Biên xác định là nguồn lực chính giúp người dân thay đổi tư duy, mạnh dạn chuyển đổi sang cây công nghiệp dài ngày.

Ông Lò Văn Nghiêm, Phó Giám đốc Ngân hàng Chính sách xã hội tỉnh Điện Biên, cho biết, ngân hàng đang triển khai nhiều chương trình cho vay ưu đãi phù hợp với từng nhóm đối tượng.

Cụ thể, hộ nghèo và người dân tộc thiểu số thuộc hộ nghèo được vay với lãi suất ưu đãi ở mức rất thấp: 6,24%/năm; hộ cận nghèo vay với mức 7,488%/năm; hộ mới thoát nghèo và hộ sản xuất kinh doanh tại vùng khó khăn vay với mức 7,8%/năm. Mức vay tối đa phổ biến là 100 triệu đồng/hộ. Riêng chương trình cho vay giải quyết việc làm, người lao động có thể vay tối đa 200 triệu đồng để đầu tư sản xuất.

Người dân Điện Biên được tiếp cận các gói vay ưu đãi lãi suất thấp và thời hạn ân hạn nợ gốc lên đến 36 tháng trong thời gian chờ cây cà phê, hồ tiêu cho thu hoạch. Ảnh: Duy Linh

Người dân Điện Biên được tiếp cận các gói vay ưu đãi lãi suất thấp và thời hạn ân hạn nợ gốc lên đến 36 tháng trong thời gian chờ cây cà phê, hồ tiêu cho thu hoạch. Ảnh: Duy Linh
Đặc biệt, nút thắt lớn nhất về dòng tiền trả nợ được tháo gỡ khi kỳ hạn trả nợ gốc được áp dụng linh hoạt, tối đa có thể lên tới 36 tháng tùy theo phương án sản xuất, chu kỳ cây trồng và khả năng tài chính của từng hộ vay.

Theo ông, việc đặt ra thời gian ân hạn nợ gốc phù hợp sẽ giúp người dân có đủ thời gian đầu tư, tạo ra thu nhập trước khi thực hiện nghĩa vụ trả nợ, hạn chế áp lực tài chính trong giai đoạn "giáp hạt".

"Ngân hàng đã đưa cán bộ xuống tận cơ sở với phương châm giải ngân, thu nợ tại xã, thu lãi tại nhà để đồng vốn đến kịp thời với đồng bào", ông Nghiêm chia sẻ.

Giải pháp lấy ngắn nuôi dài trên nương rẫy

Cùng với hỗ trợ về tín dụng, các xã tại Điện Biên vận hành linh hoạt các mô hình canh tác "lấy ngắn nuôi dài" để ổn định đời sống.

Tại xã Pú Nhung, Chủ tịch UBND xã Nguyễn Văn Bách cho hay địa phương đang định hướng phát triển mô hình trồng xen canh mắc ca - cà phê - dứa. Với 82,4ha dứa tập trung đạt năng suất bình quân 16,5 tấn/ha, cây dứa trở thành nguồn thu nhanh, mang lại dòng tiền ổn định trong khi chờ mắc ca và cà phê cho thu hoạch.

Vào tháng 3/2026, nguyên Thủ tướng Phạm Minh Chính khi đương chức đã khảo sát mô hình trồng mắc ca tại bản Huổi Tao B, xã Pú Nhi. Ảnh: Duy Linh

Một cán bộ khuyến nông xã Pú Nhung thông tin, người dân đã tận dụng diện tích đất trống giữa các hàng cây chưa khép tán để trồng đậu tương, lạc, ngô sinh khối. Diện tích xen canh các cây họ đậu, lạc này mang lại thu nhập từ 15 đến 25 triệu đồng/ha/năm sau khi trừ chi phí. Riêng diện tích trồng xen dứa cho hiệu quả cao hơn, đạt khoảng 40 đến 50 triệu đồng/ha/năm tùy năng suất.

Việc xen canh vừa tạo thu nhập trước mắt, vừa giúp hạn chế cỏ dại, giữ ẩm cho đất và giảm áp lực vốn đầu tư.

Ở góc độ khác, Chủ tịch UBND xã Chiềng Sinh Đỗ Văn Sơn nói rằng với những địa phương còn quỹ đất, chính quyền vận động người dân duy trì diện tích ngô, sắn hiện có nhằm đảm bảo sinh kế trước mắt. Những chân ruộng trước đây sản xuất một vụ lúa nay được hướng dẫn trồng xen lạc, đậu tương, ngô. Xã cũng khuyến khích phát triển chăn nuôi lợn, gà, trâu bò theo hướng hàng hóa nhỏ, tận dụng phụ phẩm nông nghiệp để giảm chi phí.

Tại bản Huổi Tao B (xã Pú Nhi), người dân cũng đang thích ứng bằng nhiều phương thức. Trưởng bản Huổi Tao B Tòng Văn Pọm cho biết, Công ty Cổ phần HD Kinh Bắc đang triển khai dự án mắc ca tại đây. Nhiều hộ dân làm công nhân cho doanh nghiệp, thu nhập bình quân khoảng 180.000-200.000 đồng/ngày.

"Nếu một hộ có hai nhân công cùng tham gia, thu nhập đạt trên dưới chục triệu đồng/tháng, giúp bà con có nguồn thu trang trải cuộc sống và trả nợ mà không phải ly hương", ông Pọm chia sẻ. 

Nỗ lực từ vốn tín dụng đến mô hình xen canh đều nằm trong chiến lược dài hạn của tỉnh Điện Biên theo Nghị quyết số 11 về cơ cấu lại ngành nông nghiệp. Mục tiêu của tỉnh là xây dựng nền nông nghiệp "xanh, thông minh, bền vững", dựa trên sự liên kết chặt chẽ giữa 4 nhà: Nhà nước, nhà nông, nhà khoa học và doanh nghiệp. Sự liên kết này được kỳ vọng sẽ tạo ra một hàng rào bảo vệ vững chắc cho người nông dân trước những rủi ro thị trường.

Khép lại nỗi lo "giáp hạt", khát vọng đổi đời từ cà phê, mắc ca của người dân giờ đây phụ thuộc vào đầu ra của nông sản. Điện Biên sẽ làm gì để người nông dân đứng vững trước những biến động của thị trường?

Đòn bẩy công nghệ và cú “bắt tay 4 nhà”

Để gỡ bài toán đầu ra, công nghệ số đang hiện diện trên nương rẫy Điện Biên. Ông Vũ Anh Dũng – Giám đốc Sở KH&CN tỉnh cho biết: Nền tảng Trợ lý Nông nghiệp (Agriapp) đã phủ sóng 45 xã, phường, xử lý hàng ngàn truy vấn.

Thay vì phó mặc cho tập quán cũ, nông dân dùng điện thoại tra cứu dữ liệu cây trồng xen canh và dò tìm giá cả, chủ động định vị sinh kế ngay trong thời kỳ "giáp hạt". Đến nay, Agriapp đã cập nhật thành công 129 quy trình kỹ thuật về các loại cây trồng.

Theo ông Dũng, tỉnh Điện Biên hướng tới nền sản xuất hàng hóa và thử nghiệm mô hình kinh tế không gian tầm thấp. Phương tiện bay không người lái (UAV) trực tiếp gánh vác khâu chăm sóc và vận chuyển nông sản vọt qua những sườn đồi dốc đứng, vượt qua giới hạn canh tác thủ công.

Đồng thời, nguồn lực khoa học dồn lực bảo chứng thương hiệu bản địa: Xây dựng chỉ dẫn địa lý cho cà phê Mường Ảng, chè Shan tuyết Tủa Chùa và đan xen nông nghiệp với du lịch. Khâu tiêu thụ được số hóa bằng nhãn điện tử, móc nối thẳng nông sản vùng cao lên các sàn thương mại trực tuyến.

Khi kỹ thuật, dữ liệu và kênh bán hàng được đóng gói trên nền tảng số, Điện Biên triển khai mô hình liên kết "bốn nhà": nhà nước, nhà nông, nhà khoa học và doanh nghiệp.

Ông Lê Xuân Cảnh – Giám đốc Sở NN&MT tỉnh cho biết, Điện Biên định hướng tổ chức lại sản xuất theo hướng hàng hóa tập trung, bền vững, lấy hợp tác xã làm hạt nhân liên kết nông dân với doanh nghiệp trong toàn bộ chuỗi giá trị, khắc phục tình trạng sản xuất manh mún, thiếu ổn định. Tỉnh xác định mắc ca, cà phê, cây ăn quả là các cây trồng chủ lực để cơ cấu lại nông nghiệp.

Theo ông Cảnh, ngành nông nghiệp tỉnh cũng đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ trong quản lý, chăm sóc, dự báo sâu bệnh, nhằm nâng cao năng suất, chất lượng và thích ứng với biến đổi khí hậu. Cùng với đó, Điện Biên tăng cường liên kết với doanh nghiệp lớn, thu hút các dự án đầu tư chế biến sâu để hình thành chuỗi sản xuất – chế biến – tiêu thụ bền vững, nâng cao giá trị và thương hiệu nông sản địa phương.

Theo Đoàn Bổng, Thái Dương (Vietnamnet)
 
Xem bài viết gốc tại đây