Người dân Indonesia xếp hàng dài để chờ mua xăng. Ảnh: Jakarta Post

Khủng hoảng kéo theo khủng hoảng

Theo CNN, xung đột ở Trung Đông đã làm tắc nghẽn dòng chảy dầu và khí tự nhiên qua eo biển Hormuz, làm giảm nguồn cung toàn cầu khoảng 20%. Sự gián đoạn này không chỉ khiến giá nhiên liệu tăng vọt mà còn làm giảm nguồn cung các sản phẩm hóa dầu cần thiết để sản xuất các mặt hàng thiết yếu hàng ngày như giầy dép, quần áo và túi nhựa. 

Tình trạng căng thẳng này đang lan rộng tới từng ngóc ngách của thị trường tiêu dùng khi giá nhiên liệu như nhựa, cao su và polyester tăng cao. Cho đến nay, tác động của khủng hoảng dầu rõ nét nhất ở châu Á, nơi chiếm hơn 1/2 sản lượng sản xuất của thế giới và cũng là nơi phụ thuộc rất nhiều vào nhập khẩu dầu mỏ cũng như các mặt hàng khác. 

Tại Hàn Quốc, nơi người dân đang tích trữ các loại túi đựng rác, chính phủ đã khuyến khích các nhà tổ chức sự kiện giảm thiểu việc sử dụng các món đồ dùng một lần. Đài Loan (Trung Quốc) đã thiết lập một đường dây nóng cho các nhà sản xuất hết nhựa, trong khi nông dân trồng lúa nói với truyền thông địa phương rằng họ có thể tăng giá vì không mua được các túi hút chân không. 

Ở Nhật Bản, cuộc khủng hoảng dầu mỏ đã làm dấy lên lo ngại rằng bệnh nhân suy thận mãn tính sẽ không thể được điều trị do thiếu ống y tế bằng nhựa dùng trong thẩm tách máu. Các nhà sản xuất găng tay Malaysia cho hay, sự khan hiếm của một sản phẩm phụ của dầu mỏ, vốn cần thiết để làm mủ cao su, đang đe dọa nguồn cung cấp găng tay y tế toàn cầu. 

Ông Dan Martin, đồng giám đốc bộ phận tình báo kinh doanh tại Dezan Shira & Associates, một công ty tư vấn giúp các doanh nghiệp quốc tế mở rộng tại châu Á, cho biết: "Sự gián đoạn từ dầu mỏ và vận chuyển đã lan sang các sản phẩm hóa dầu và hàng tiêu dùng như bia, mỳ gói, khoai tây chiên, đồ chơi và mỹ phẩm một cách nhanh chóng. Đó là vì nắp nhựa, thùng, túi đựng đồ ăn nhẹ và hộp đựng ngày càng khó mua. Các dẫn xuất dầu mỏ cũng cần thiết để sản xuất keo cho giày dép và đồ nội thất, chất bôi trơn công nghiệp cho máy móc và dung môi cho sơn và các quy trình làm sạch". 

Sự biến động trên thị trường hàng hóa và sản xuất đang gây áp lực lên lạm phát toàn cầu và ảnh hưởng tới tăng trưởng kinh tế. Các nhà sản xuất đang phải trả nhiều tiền hơn cho năng lượng và nguyên liệu thô, dẫn tới ảnh hưởng đến biên lợi nhuận và bắt đầu đẩy giá hàng hóa lên cao. Chi phí nhiên liệu tăng cao đang làm đảo lộn hoạt động đi lại và hậu cần trong khi nguồn cung đối với các nguyên liệu khác từ Trung Đông trở nên khan hiếm, có thể dẫn tới giá thực phẩm và đồ điện tử tăng cao. 

Theo Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), tác động lan tỏa phức tạp như vậy xảy ra khi nhiều nền kinh tế đang bị hạn chế trong việc hấp thụ các cú sốc. "Mặc dù xung đột có thể định hình nền kinh tế toàn cầu theo những cách khác nhau nhưng tất cả đều dẫn đến giá cả cao hơn và tăng trưởng chậm hơn". 

Cách đối phó với khủng hoảng của các nước

Các nước bắt đầu giải phóng một lượng dầu kỷ lục từ kho dự trữ khẩn cấp nhằm bù đắp tác động của xung đột. Tuy nhiên, phần lớn sự khan hiếm nguồn cung xuất phát từ sự thiếu hụt naphtha - một sản phẩm phụ của dầu mỏ và là nguyên liệu quan trọng cho các vật liệu tổng hợp, thứ mà các nhà sản xuất có trữ lượng ít hơn nhiều và không có chất thay thế. 

Một số công ty hóa dầu ở châu Á, nơi nhập khẩu hơn một nửa lượng naphtha từ Trung Đông, đã cắt giảm sản lượng hoặc tuyên bố trường hợp bất khả kháng trong những tuần gần đây do nguồn nguyên liệu thô khan hiếm. Trường hợp bất khả kháng là thuật ngữ pháp lý dùng để chỉ những tình huống không thể lường trước, ngăn cản một công ty thực hiện hợp đồng.

Hàn Quốc đã tận dụng việc Mỹ tạm đình chỉ lệnh trừng phạt đối với một số sản phẩm dầu mỏ của Nga để mua lô hàng naphtha đầu tiên từ Moscow kể từ khi bắt đầu xung đột nổ ra ở Ukraine. Seoul cũng đã áp đặt lệnh cấm xuất khẩu naphtha để bảo đảm nguồn cung trong nước.

Ông Martin tại công ty Dezan Shira & Associates cho biết, tình trạng khan hiếm naphtha khiến khách hàng phải chịu chi phí đầu vào cao hơn, đặc biệt là những khách hàng sản xuất các sản phẩm có thông số kỹ thuật nghiêm ngặt như chất bán dẫn, phụ tùng ô tô và bao bì y tế hoặc thực phẩm.

Khi các nhà sản xuất gấp rút tìm kiếm nguyên liệu, giá thành của nhựa và các sản phẩm chứa nhựa đang tăng cao. Theo nền tảng thông tin thị trường hàng hóa ICIS, giá nhựa resin ở châu Á đã tăng tới 59% lên mức cao kỷ lục kể từ cuối tháng 2, khi Mỹ và Israel lần đầu tiên tiến hành các cuộc không kích chống lại Iran.

Một trong những nhà bán buôn bao bì nhựa lớn nhất Thái Lan cho biết, họ đã tăng giá 10% đối với các loại túi ni lông trong suốt được các nhà hàng, quán ăn và dịch vụ giao đồ ăn, sử dụng rộng rãi.

Truyền thông Ấn Độ đưa tin, nước đóng chai đang trở nên đắt đỏ hơn, với giá nắp chai nhựa tăng gấp bốn lần kể từ khi xung đột ở Trung Đông nổ ra. Một quan chức tại Nongshim, nhà sản xuất mì ăn liền lớn nhất Hàn Quốc cho biết, công ty cung cấp bao bì nhựa cho họ hiện chỉ còn lượng hàng đủ để giao trong khoảng một tháng.

Shariene Goh, một nhà phân tích hóa dầu cấp cao tại ICIS cho biết, các mặt hàng tiêu dùng phụ thuộc nhiều vào bao bì nhựa như mỹ phẩm, có thể dễ bị thiếu hụt hơn một số sản phẩm có chứa nhựa.

Cú sốc diễn ra tuần tự

Các nhà phân tích của J.P. Morgan cho biết trong một báo cáo nghiên cứu tuần trước rằng cũng tương tự thời kỳ COVID, cú sốc diễn ra tuần tự chứ không phải đồng thời. 

Trong vài tuần qua, các nước châu Á đã tập trung vào việc giảm thiểu sự tăng vọt của giá dầu, với việc áp dụng các biện pháp như giải phóng lượng dầu dự trữ, khống giá nhiên liệu và cắt giảm giờ làm để tiết kiệm năng lượng. Song theo J.P. Morgan, tình trạng thiếu hụt nguồn cung sẽ trở nên nghiêm trọng hơn vào tháng 4, với lô dầu thô cuối cùng được vận chuyển trước xung đột Mỹ, Israel và Iran dự kiến ​​sẽ đến vào đầu tháng.

Theo các nhà phân tích của J.P. Morgan, thách thức chính đã chuyển từ giá cả sang sự khan hiếm nguồn cung. Châu Á không còn ở giai đoạn phòng ngừa thuần túy nữa.

Theo Hoài Linh (Vietnamnet)

Xem bài viết gốc tại đây