ĐĂNG NHẬP
Nhận định này được giáo sư toán học lừng danh Khâu Thành Đồng (Shing-Tung Yau) đưa ra khi đánh giá mô hình đào tạo nhân tài toán học tại Đại học Thanh Hoa, nơi đang thử nghiệm chương trình tuyển chọn và đào tạo tài năng toán học theo lộ trình đặc biệt.
Giáo sư Khâu Thành Đồng - nhà toán học đoạt giải Fields, hiện là Viện trưởng Học viện Cầu Chân (Qiuzhen College) thuộc Đại học Thanh Hoa, cho biết chương trình đào tạo tài năng toán học đặc biệt của trường đã “vượt xa kỳ vọng ban đầu”. Theo ông, sinh viên Thanh Hoa tham gia chương trình này không chỉ theo kịp mà còn vượt sinh viên từ nhiều đại học hàng đầu của Mỹ trong các kỳ thi toán danh giá.
Trong cuộc phỏng vấn gần đây với China Daily, giáo sư Khâu Thành Đồng cũng kêu gọi một sự thay đổi căn bản trong giáo dục Trung Quốc: Từ mô hình học để thi sang nuôi dưỡng năng lực sáng tạo và nghiên cứu thực chất.
Nhà toán học Khâu Thành Đồng. Ảnh: Đại học Harvard
Miễn thi đại học cho tài năng toán học, đào tạo theo lộ trình đặc biệt
Chương trình Lãnh đạo Khoa học Toán học Yau (Yau Mathematical Sciences Leaders Program) triển khai từ năm 2020, sau khi được cơ quan trung ương Trung Quốc phê duyệt. Mỗi năm, chương trình tuyển chọn khoảng 100 học sinh trung học xuất sắc trên toàn quốc.
Những học sinh này được miễn kỳ thi đại học (gaokao) và theo học lộ trình đào tạo đặc biệt kéo dài 8 năm, từ bậc cử nhân đến tiến sĩ, tập trung sâu vào toán học và các lĩnh vực liên quan. Đây không phải là việc “bỏ kỳ thi đại học” trên diện rộng, mà là cơ chế tuyển chọn riêng dành cho nhóm tài năng toán học đã được đánh giá khắt khe từ đầu.
Hiện Học viện Cầu Chân có gần 800 sinh viên. “Kết quả học tập của các em đã vượt cả mong đợi của tôi”, giáo sư Khâu nói.
Ông dẫn chứng bằng thành tích tại Putnam Competition - kỳ thi toán đại học được xem là khó bậc nhất tại Mỹ. Từ năm 2022, sinh viên Thanh Hoa đạt kết quả ngang bằng với Viện Công nghệ Massachusetts (MIT) và vượt nhiều trường đại học hàng đầu khác của Mỹ.
Theo giáo sư Khâu, điểm khác biệt của chương trình không nằm ở các cuộc thi, mà ở cách tiếp cận liên ngành. Sinh viên không chỉ học toán và vật lý, mà còn tiếp cận trí tuệ nhân tạo, sinh học và khoa học nhân văn.
Các em được tham quan di tích lịch sử để hình thành ý thức về văn hóa và bản sắc. Một số sinh viên thậm chí viết nhật ký hành trình bằng văn ngôn cổ. “Chúng tôi không muốn đào tạo những chuyên gia hẹp, mà là những con người có đam mê, tư duy liên ngành và khả năng sáng tạo”, ông Khâu nhấn mạnh.
Phát hiện sớm năng khiếu, giảm áp lực tâm lý
Song song với chương trình tại đại học, giáo sư Khâu còn khởi xướng hơn 50 lớp năng khiếu mang tên ông trên khắp Trung Quốc, dành cho học sinh trung học cơ sở. Mỗi năm, khoảng 3.000 học sinh từ 12 tuổi được tuyển chọn.
Các lớp này tập trung vào “học thật, không luyện thi”, nhằm khơi dậy hứng thú sớm với khoa học cơ bản. “Nhiều nhà toán học lớn bộc lộ năng khiếu từ năm 12-13 tuổi. Điều quan trọng là phải dẫn dắt các em bằng tri thức thực sự, chứ không phải áp lực thi cử”, ông nói.
Việc tuyển sinh theo nhóm, cùng với sự hỗ trợ của sinh viên đại học và nghiên cứu sinh sau tiến sĩ, giúp học sinh tránh cảm giác cô đơn và giảm áp lực tâm lý.
Thách thức lớn nhất: Nghiên cứu đỉnh cao
Dù lạc quan, giáo sư Khâu thừa nhận thách thức lớn nhất nằm ở giai đoạn sau đại học. “Đào tạo cử nhân của chúng tôi rất vững, nhưng bài kiểm tra thực sự là liệu sinh viên có thể tạo ra nghiên cứu dẫn dắt thế giới hay không”.
Học viện Cầu Chân hiện có nhiều giáo sư hàng đầu, như nhà toán học đoạt giải Fields Caucher Birkar hay chuyên gia hình học đối xứng Kenji Fukaya. Tuy nhiên, theo ông Khâu, cần thêm nhiều học giả tầm cỡ để dẫn dắt sinh viên tạo ra các công trình mang tính đột phá.
Giáo sư Khâu cho rằng mô hình luyện thi nặng nề không phải truyền thống lâu đời, mà phát triển mạnh trong khoảng 20 năm gần đây cùng sự bùng nổ của các ngành công nghiệp dạy thêm. “Chúng tôi muốn sinh viên tập trung vào những vấn đề lớn có thể thay đổi cả lĩnh vực, chứ không phải những bài tập nhỏ giải trong một giờ”.
Ông cũng tin tưởng vào triển vọng nghề nghiệp của người học toán, khi Trung Quốc đang tăng cường đầu tư cho khoa học cơ bản. Tuy vậy, ông khuyên các nhà nghiên cứu trẻ không nên chạy theo danh hiệu hay thành công ngắn hạn, mà cần kiên trì đào sâu chuyên môn.
Theo giáo sư Khâu, khoa học lớn không thể tách rời văn hóa và nhân văn. Dù AI có thể viết văn hay làm thơ trôi chảy, nó không thể thay thế cảm xúc và trải nghiệm cá nhân.
“Điều nhân văn mang lại cho khoa học là chiều sâu cảm xúc và góc nhìn. Đó là thứ máy móc không thể có”, ông nói.
Với ông, thước đo thành công cuối cùng của chương trình không phải số lượng giải thưởng hay bài báo, mà là khả năng đào tạo ra những nhà tư duy có thể “thay đổi hướng đi của toán học”.
Theo Hoàng Linh (Vietnamnet)
