Công trình do ThS Nguyễn Hiếu Tín (Việt Nam) và Janthamongkhon Ketsuda (Thái Lan) đồng tác giả được xem là một nỗ lực nghiên cứu liên văn hóa đáng chú ý, tiếp cận biểu tượng rắn từ chiều sâu lịch sử, tín ngưỡng và cấu trúc tư duy của cư dân Đông Nam Á.

ThS Nguyễn Hiếu Tín (Việt Nam) và Janthamongkhon Ketsuda (Thái Lan) tại Trường Đại học Tôn Đức Thắng.

Không chỉ dừng lại ở việc mô tả một linh vật quen thuộc, cuốn sách đặt con rắn vào hệ quy chiếu rộng hơn của môi trường sinh thái, đời sống nông nghiệp và các tôn giáo lớn trong khu vực. Rắn hiện lên như một biểu tượng đa tầng: vừa là nỗi sợ nguyên thủy vừa là quyền năng bảo hộ; vừa gắn với cái chết, vừa hàm chứa ý niệm tái sinh, chuyển hóa. Từ khả năng lột xác, sức sống bền bỉ, đến mối liên hệ với nước và đất, hình tượng rắn được nhìn như một chìa khóa mở vào thế giới tâm linh của cư dân lúa nước.

Ở phía Thái Lan, cuốn sách dành dung lượng phân tích sâu về Naga - rắn thần - linh vật bao trùm không gian tôn giáo và văn hóa. Naga hiện diện ở bậc thềm chùa, mái điện, điêu khắc, tranh vẽ, lễ hội và nghệ thuật múa. Biểu tượng này vừa gắn với Phật giáo Nam tông, vừa hòa quyện với tín ngưỡng dân gian để trở thành một thực thể sống động trong đời sống cộng đồng. Qua đó, người đọc có thể thấy cách một biểu tượng được bản địa hóa, nuôi dưỡng và tiếp tục phát triển qua nhiều thế kỷ.

Ấn phẩm "Hình tượng con Rắn trong văn hóa Thái Lan và Việt Nam" do NXB Dân Trí phát hành vừa chính thức đến tay bạn đọc.

Từ tín ngưỡng, cuốn sách mở rộng sang nghệ thuật tạo hình, khảo sát rắn trong hoa văn, gốm cổ, kiến trúc và biểu diễn. Những phân tích này cho thấy rắn không chỉ thuộc về cõi linh thiêng mà còn là yếu tố thẩm mỹ, phản ánh quan niệm vũ trụ và mối liên hệ giữa thế giới hữu hình - vô hình.

Đặc biệt, nhóm tác giả không dừng lại ở quá khứ mà tiếp tục nhìn vào hiện tại, khi Naga tại Thái Lan trở thành nguồn lực văn hóa cho du lịch, điện ảnh, phong thủy và công nghiệp sáng tạo.

Về phương pháp, công trình vận dụng cách tiếp cận văn hóa học và ký hiệu học, xem mỗi biểu tượng là một “trường nghĩa mở”. Con rắn vì thế không mang một định nghĩa duy nhất, mà luôn được tái tạo theo thời gian và trải nghiệm của cộng đồng. Tinh thần này giúp cuốn sách tránh được lối diễn giải đơn tuyến, đồng thời mở ra nhiều khả năng đối thoại cho người đọc.

Trong bối cảnh toàn cầu hóa khiến nhiều giá trị bản địa đứng trước nguy cơ bị giản lược, Hình tượng con Rắn trong văn hóa Thái Lan và Việt Nam góp phần nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nhận diện và làm mới di sản biểu tượng. Hiểu một linh vật, theo nghĩa đó, cũng là hiểu về cấu trúc tinh thần của một nền văn hóa.

Theo Lưu Đình Long (VietNamNet)
Xem bài viết gốc tại đây