Từ những thửa ruộng lúa chỉ đủ ăn, người dân vùng núi Thanh Hóa đang từng bước đổi đời nhờ chuyển sang trồng dưa hấu. Mô hình mới không chỉ giúp tăng thu nhập gấp nhiều lần mà còn mở ra hướng phát triển kinh tế bền vững.
Thu nhập tăng gấp nhiều lần
Dọc theo suối Xim ở xã Quang Chiểu (tỉnh Thanh Hóa), người dân dựng những lán tre tạm, bày bán dưa hấu và nước giải khát phục vụ khách qua đường. Ít ai ngờ rằng, chỉ vài năm trước, nơi đây vẫn là vùng đất nghèo, người dân chủ yếu trông chờ vào cây lúa, cái đói, cái nghèo đeo bám qua nhiều thế hệ.
Quang Chiểu là xã giáp biên giới Lào, có điều kiện thổ nhưỡng, khí hậu tương đồng với vùng bạn. Trong những lần qua lại, người dân bản Sáng đã học hỏi mô hình trồng dưa hấu hiệu quả. Ban đầu, một số hộ mạnh dạn mang giống về trồng thử.
Nhiều hộ dân vùng dân tộc ở miền núi thoát nghèo nhờ trồng dưa hấu. Ảnh: Lê Dương
Sau vài vụ, cây dưa hấu bắt đầu “bén đất”, cho năng suất cao, quả to, vị ngọt đậm. Từ đó, diện tích trồng dưa ngày càng được mở rộng, thay thế dần những ruộng lúa kém hiệu quả.
Theo lãnh đạo xã Quang Chiểu, toàn xã hiện có hơn 13ha trồng dưa hấu, sản lượng đạt trên 100 tấn mỗi năm. Với giá bán ổn định khoảng 10.000 đồng/kg, người dân thu về hơn 1 tỷ đồng.
“Dưa hấu ở đây hợp đất, quả to, nhiều nước, vị ngọt hơn những nơi khác. So với trồng lúa, lợi nhuận cao gấp 5 lần nên bà con rất phấn khởi”, lãnh đạo xã cho biết.
Đơn cử như gia đình ông Vi Văn Thư, một trong những hộ chuyển đổi từ trồng lúa nước sang trồng dưa hấu từ rất sớm. Với 3 sào đất trước đây trồng lúa, mỗi năm thu nhập chỉ vài triệu đồng. Từ khi chuyển sang trồng dưa, sau khi trừ chi phí, gia đình ông thu lãi khoảng 15 triệu đồng mỗi vụ.
Tương tự, gia đình anh Lò Văn Chuân (bản Sáng) trồng 3 sào dưa, mỗi năm thu hơn 2 tấn quả, bán được trên 20 triệu đồng. “Nếu trồng lúa thì cùng diện tích đó chỉ thu được khoảng 3-5 triệu đồng. Dưa hấu cho thu nhập cao hơn hẳn nên tôi dự định mở rộng thêm diện tích”, anh Chuân chia sẻ.
Dưa được bày bán ven đường. Ảnh: Lê Dương
Không chỉ thay đổi cây trồng, người dân Quang Chiểu còn chủ động tìm hướng tiêu thụ sản phẩm. Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào thương lái, bà con dựng các lán bán dưa ven đường, kết hợp phục vụ du khách tham quan, trải nghiệm tại vườn.
Nhờ đó, dù vào thời điểm chính vụ, sản lượng dưa lớn nhưng vẫn được tiêu thụ thuận lợi, chủ yếu ngay tại địa phương.
Lan tỏa sang các xã vùng cao
Không chỉ ở Quang Chiểu, mô hình trồng dưa hấu cũng đang được nhân rộng tại xã Tam Chung, một địa bàn đặc biệt khó khăn của huyện Mường Lát.
Trước đây, người dân Tam Chung chủ yếu canh tác lúa nương theo kiểu “nhờ trời”, năng suất bấp bênh. Cái nghèo đeo bám từ đời này sang đời khác.
Mô hình trồng dưa ở miền núi đang mang lại thu nhập ổn định cho người dân. Ảnh: Lê Dương
Anh Hầu A Dơ (bản Pom Khuông) chia sẻ, từ nhỏ anh đã trải qua những ngày thiếu ăn, bữa cơm chỉ có mèn mén trộn rau rừng. Tìm hướng thoát nghèo, chính quyền địa phương đã vận động người dân chuyển đổi cây trồng. Gia đình anh Dơ là một trong những hộ tiên phong trồng dưa hấu trên diện tích 5 sào đất từng trồng lúa kém hiệu quả.
Vụ đầu tiên đã mang lại kết quả ngoài mong đợi. Những quả dưa to, đều, được thương lái vào tận bản thu mua. Hiện toàn xã Tam Chung có khoảng 20 sào trồng dưa hấu, với 5 hộ tham gia. Dù con số còn khiêm tốn, nhưng đây là bước chuyển quan trọng từ sản xuất tự cung tự cấp sang sản xuất hàng hóa.
Theo lãnh đạo địa phương, nếu mô hình tiếp tục phát huy hiệu quả, xã sẽ hướng tới xây dựng sản phẩm OCOP, đồng thời kết nối doanh nghiệp, hợp tác xã để bao tiêu sản phẩm cho người dân.
Từ những thửa ruộng bạc màu, cây dưa hấu đang mở ra hy vọng mới cho người dân vùng biên xứ Thanh. Không chỉ mang lại thu nhập, mô hình còn góp phần thay đổi tư duy sản xuất, giúp bà con từng bước thoát nghèo, hướng tới cuộc sống ổn định, bền vững.
