Giữa vùng đất Cam Lâm - thủ phủ xoài của Khánh Hòa, những gốc xoài Canh Nông được trồng từ năm 1957 đến nay vẫn xanh tốt, cho trái đều đặn mỗi mùa và mang lại nguồn thu nhập hàng trăm triệu đồng mỗi năm.
"Thủ phủ" xoài Cam Lâm (tỉnh Khánh Hòa) nhìn từ trên cao. Ảnh: Xuân Ngọc
Giữa trưa hè, khu vườn của ông Diệp Thế Thanh (69 tuổi, xã Cam Lâm) phủ kín màu xanh của những tán xoài cổ thụ. Nhiều cây cao gần 30m, thân xù xì, gốc lớn phải 4 người ôm, đường kính tán tỏa bóng mát rộng. Những cây xoài được trồng cách nhau hàng chục mét để phát triển tán rộng, bộ rễ ăn sâu và bám chắc xuống đất.
Chia sẻ với PV VietNamNet, ông Thanh cho biết khu vườn này do cha ông khai hoang từ nhiều chục năm trước. Năm 1957, cha ông mang giống xoài Canh Nông về trồng. Sau khoảng 4-5 năm, cây bắt đầu cho trái.
“Cha tôi mất không lâu sau khi vườn bắt đầu cho trái nên chỉ kịp chứng kiến vài mùa thu hoạch”, ông nhớ lại.
Những gốc xoài cổ thụ bên trong vườn nhà ông Thanh. Ảnh: Xuân Ngọc
Trải qua nhiều thập kỷ, gia đình ông hiện còn khoảng 40 gốc xoài cổ thụ, trong đó có 25 gốc xoài Canh Nông nguyên bản, số còn lại đã được ghép thêm các giống xoài khác, chủ yếu là xoài Úc.
Dù đã gần 70 năm tuổi, những cây xoài cổ thụ vẫn cho sản lượng cao. Trái xoài loại 1 thường đạt trọng lượng khoảng 250g trở lên, thường có vị ngọt nhẹ, ít xơ và hương thơm đặc trưng. Những trái nhỏ được phân loại thấp hơn, giá chỉ bằng một nửa.
Theo ông Thanh, có thời điểm, xoài muộn bán được 25.000-27.000 đồng/kg, giá cao nhất ông từng bán là khoảng 30.000 đồng/kg. Trong khi đó, vào vụ rộ, giá thường ở mức 18.000-20.000 đồng/kg, có lúc giảm chỉ còn khoảng 12.000 đồng/kg.
Ông Thanh chia sẻ về những cây xoài cổ của gia đình. Ảnh: Xuân Ngọc
Với 25 gốc xoài Canh Nông, mỗi năm gia đình có thể thu khoảng 20 tấn trái, tùy thời tiết và cách xử lý ra hoa. Trung bình mỗi gốc, sau khi trừ chi phí, ông thu khoảng 10 triệu đồng/năm.
“Cây xoài này trồng một lần nhưng cho thu nhiều năm. Nhà tôi sống nhờ vườn xoài là chính, từ đời cha ông tới giờ”, ông Thanh nói.
Để bán được giá, xoài thương phẩm khi đưa ra thị trường phải có mẫu mã đẹp, không trầy xước. Ngoài vị ngọt, người mua còn quan tâm đến tỷ lệ xơ, độ ngọt và chất lượng thịt quả. Trái đạt chất lượng thì dễ bán. Vì thế, việc chăm sóc xoài cổ thụ đòi hỏi nhiều công sức hơn. Lượng phân bón, nước tưới và công cắt tỉa đều nhiều hơn. Nếu không chăm sóc kỹ, cây dễ suy yếu hoặc giảm năng suất.
Nhiều cây cao gần 30m, thân xù xì, gốc lớn phải 4 người ôm, tán cây tỏa bóng mát. Ảnh: Xuân Ngọc
Theo ông Thanh, vườn xoài của gia đình xuất hiện khá sớm ở địa phương. Nhiều cây cho trái to, đẹp, ít xơ và có vị ngọt thanh nên được chọn làm cây đầu dòng phục vụ nhân giống. Cơ quan chuyên môn địa phương từng khảo sát, lấy đọt phục vụ ghép và nhân giống cho các vườn xoài khác trong khu vực.
Canh tác kiếm thêm tiền dưới tán xoài cổ
Cam Lâm là “thủ phủ” xoài của tỉnh Khánh Hòa. Không chỉ gia đình ông Thanh, nhiều hộ dân ở Cam Lâm cũng gìn giữ những gốc xoài cổ thụ giúp mang lại nguồn thu nhập ổn định và tận dụng vườn xoài lâu năm để phát triển thêm các mô hình mới.
Tại thôn Tân Hải, xã Cam Lâm, vườn xoài cổ thụ của chị Bùi Châu (41 tuổi) đã mở cửa đón khách tham quan và bán trái cây tại chỗ. Khu vườn rộng khoảng 7.000m2, với nhiều cây có tuổi đời 70-80 năm do ông bà để lại. Hiện vườn còn khoảng 20 cây xoài Canh Nông nguyên thủy.
Chị Bùi Châu bên vườn xoài cổ của gia đình ở Cam Lâm. Ảnh: Xuân Ngọc
Khoảng 10 năm trở lại đây, gia đình chị ghép thêm giống xoài Úc lên gốc xoài cũ để tăng năng suất. Nhờ đó, nhiều cây cho sản lượng cao hơn. Trung bình mỗi cây thu vài trăm ký, toàn vườn đạt gần 8 tấn quả.
Du khách có thể tự tay hái xoài, sau đó cân ký và thanh toán ngay tại vườn. Mô hình này vừa giúp tiêu thụ nông sản, vừa mang lại trải nghiệm thú vị cho du khách khi đến Cam Lâm.
Theo chị Châu, xoài trong vườn được bán nhiều đợt, thậm chí khách vào tham quan tận tay hái nên gia đình không nhớ hết số lượng. Xoài sau khi thu hoạch chủ yếu bán cho các vựa trái cây trong vùng với giá khoảng 10.000 đồng/kg. Những trái đẹp, đạt loại 1 có thể bán khoảng 20.000 đồng/kg.
Là đơn vị chuyên thu mua chế biến xoài tại Cam Lâm, anh Đặng Thế Truyền (Giám đốc Công ty TNHH Camlamonline), nhận xét, xoài Canh Nông khi chín có vị chua thanh, ngọt nhẹ và mùi thơm đặc trưng nên được nhiều người ưa chuộng.
Trước đây, xoài chủ yếu bán qua thương lái nên thường xảy ra tình trạng bị ép giá, nhiều khi được mùa nhưng giá thấp. Hiện nay, ngoài bán trái tươi, một phần xoài còn được chế biến thành các sản phẩm như bánh tráng xoài, xoài sấy dẻo... giúp kéo dài thời gian bảo quản và nâng cao giá trị nông sản.
Với ông Thanh và chị Châu, những gốc xoài cổ thụ không chỉ là nguồn sinh kế mà còn là tài sản được truyền lại qua nhiều thế hệ. Họ mong muốn những giống xoài gốc ở Cam Lâm sẽ tiếp tục được bảo tồn và phát triển, trở thành đặc sản địa phương giúp người dân gắn bó lâu dài với nghề trồng xoài.
