Nhà máy nhiệt điện mặt trời tháp muối nóng chảy Jinta ở Trung Quốc. Ảnh: China Daily

Cách mạng chuyển đổi

Với tầm nhìn đó, Trung Quốc đã tiến hành một cuộc cách mạng năng lượng tái tạo gồm năng lượng gió, năng lượng mặt trời và thủy điện, khoan sâu hơn nữa vào các mỏ dầu ở ngoài khơi và trên đất liền, ký kết hiệp định với các đối tác để có nguồn cung lớn hơn. Tất cả những động thái trên đều nhằm mục đích giảm sự phụ thuộc của Trung Quốc vào nhiên liệu nhập khẩu và bảo vệ nước này khỏi “những cú sốc bên ngoài”.

Hiện cuộc khủng hoảng dầu mỏ lịch sử bắt nguồn từ cuộc xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran đang đặt ra thử thách khắc nghiệt nhất từ ​​trước đến nay đối với nỗ lực phi thường của Trung Quốc nhằm hướng tới sự tự túc về năng lượng. Đó là thử thách Trung Quốc dường như đang vượt qua.

Theo hãng tin CNN, trong khi các quốc gia thiếu nhiên liệu trên khắp châu Á đang tranh giành nguồn cung, Trung Quốc, nước nhập khẩu năng lượng lớn nhất thế giới lại đang nắm giữ lượng dự trữ dầu khổng lồ, sở hữu ngành công nghiệp phần lớn hoạt động bằng năng lượng trong nước và một đội xe ngày càng sử dụng điện thay vì khí đốt.

Erica Downs, một học giả nghiên cứu cấp cao tại Trung tâm Chính sách năng lượng toàn cầu thuộc Đại học Columbia nhận xét, đối với Trung Quốc, khả năng vượt qua những cú sốc năng lượng bắt nguồn từ một cuộc xung đột kéo dài nhiều tuần là minh chứng cho tất cả những gì họ đã làm để tăng cường an ninh năng lượng. Học giả Downs bình luận: "Có rất nhiều điều họ có thể nhìn lại và nói: ‘Chúng ta đã đưa ra quyết định đúng đắn".  

Sự khẳng định vị thế của Trung Quốc đến vào thời điểm Mỹ đang rút lui khỏi nỗ lực thúc đẩy năng lượng tái tạo và xe điện, tạo ra sự khác biệt rõ rệt giữa mô hình năng lượng của hai nền kinh tế hàng đầu thế giới.

Hướng đi chiến lược

Kể từ khi trở thành nước nhập khẩu năng lượng ròng vào đầu những năm 1990, Trung Quốc đã coi sự phụ thuộc vào Trung Đông là một điểm yếu nguy hiểm. Các nhà lãnh đạo nước này đã nhắm đến những tuyến đường thủy hẹp như eo biển Malacca, coi đây là điểm nghẽn tiềm năng nếu một đối thủ trong tương lai muốn bóp nghẹt nguồn cung của Bắc Kinh.

Trong những thập niên gần đây, để giảm sự phụ thuộc vào các tuyến đường biển, Trung Quốc đã xây dựng các đường ống dẫn dầu và khí đốt tốn kém bằng đường bộ từ Trung Á, Nga và Myanmar. Nước này cũng đa dạng hóa các nguồn cung và Nga hiện dẫn đầu danh sách các nhà cung cấp dầu mỏ cho Trung Quốc.

Trong khi người tiền nhiệm tập trung vào việc mở rộng nguồn dầu và khí của Trung Quốc, ông Tập Cận Bình cũng hướng tới mục tiêu giảm sự phụ thuộc của Trung Quốc vào thế giới bên ngoài. Dưới thời ông Tập, Bắc Kinh đã đẩy mạnh các nỗ lực nhằm tăng cường năng lượng xanh và giảm sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch, đồng thời tăng cường sự hỗ trợ của chính phủ dành cho năng lượng tái tạo và xe điện.

Hiện nay, các trang trại năng lượng mặt trời và gió khổng lồ đang được lắp đặt với tốc độ chóng mặt trên khắp các vùng cao nguyên và dọc theo bờ biển của Trung Quốc. Các nhà máy trong nước đã tìm ra công thức sản xuất pin giá rẻ cho ô tô điện, loại xe đang nhanh chóng thay thế các xe chạy xăng trên đường cao tốc Trung Quốc. Điều này giúp Trung Quốc củng cố vị thế thống lĩnh chuỗi cung ứng nguyên vật liệu cần thiết để sản xuất các mặt hàng này.

Bức tranh tổng thể rất đa dạng. Tại một quốc gia đã vận hành 1/3 công suất thủy điện toàn cầu, các dự án đập đầy tham vọng đang được khởi công ở vùng núi phía tây Trung Quốc, trong khi chính phủ đang hướng tới việc tiên phong các công nghệ thế hệ tiếp theo như phản ứng tổng hợp hạt nhân và hydro xanh.

Trong khi đó, các mỏ than trải dài khắp các tỉnh phía bắc Trung Quốc tiếp tục cung cấp năng lượng cho các nhà máy điện và hỗ trợ nguồn cung năng lượng tái tạo. Điều này nhắc nhở rằng Trung Quốc, nước phát thải carbon lớn nhất thế giới, vẫn chưa từ bỏ thói quen sử dụng nhiên liệu hóa thạch. 

Tuy nhiên, ngay cả khi Trung Quốc đang vận hành phần lớn ngành công nghiệp của mình bằng điện lấy từ năng lượng tái tạo và than đá, các tập đoàn năng lượng nhà nước của nước này vẫn đang thăm dò sâu hơn vào các sa mạc và dưới đáy biển để tìm kiếm thêm dầu khí đồng thời tích trữ lượng dầu thô ước tính đủ dùng trong ít nhất vài tháng.

Theo các nhà phân tích Trung Quốc, nhìn chung nền kinh tế lớn thứ 2 thế giới chỉ nhập khẩu khoảng 15% nhu cầu năng lượng. Tuy nhiên, Trung Quốc vẫn đang nhập 70% nhu cầu dầu mỏ và 40% nhu cầu khí đốt tự nhiên. Nước này cũng không tránh khỏi những biến động kinh tế do xung đột ở Vùng Vịnh gây ra.

Tuy nhiên, Trung Quốc vẫn tương đối được bảo vệ dù thế giới đang hứng chịu sự gián đoạn lịch sử của thị trường dầu mỏ toàn cầu. Nước này thậm chí còn đạt được tăng trưởng mạnh mẽ trong quý đầu tiên của năm 2026 và điều đó khiến ông Tập Cận Bình và các nhà hoạch định ở Trung Quốc dường như càng tự tin hơn vào chiến lược của mình.

Theo Hoài Linh (Vietnamnet)

Xem bài viết gốc tại đây