Từ căn gác mái nhỏ nằm sâu trong ngõ vắng, không gian chợt bừng tỉnh bởi những âm thanh còn thô mộc và có phần vụng về. Có tiếng sáo đơn độc đến hụt hơi, tiếng đàn bầu run rẩy trong từng nốt nhấn, và cả tiếng đàn nhị gắt gỏng như nỗi niềm chưa thể giãi bày.

Thấy Quân đang lúng túng đến đỏ mặt vì không bắt nhịp được điệu nhạc, An bước đến, thay vì chỉnh lại cách đặt môi hay bấm ngón, cô dịu dàng đặt tay lên vai, giúp cậu xoa dịu hơi thở đang gấp gáp: “Đừng biến cây sáo thành một công cụ, hãy coi nó là một phần của tâm hồn mình. Đừng gồng mình để chế ngự, mà hãy tâm tình với nó như một người bạn. Chỉ cần em mở lòng, âm nhạc sẽ tự khắc tìm được đường để bay lên”.

Quân từng là một đứa trẻ ngỗ nghịch, được mẹ gửi gắm đến đây với hy vọng âm nhạc sẽ giúp cậu “gọt giũa” bớt cái tính nết gai góc. Nghe lời An, cậu nhóc nhắm nghiền mắt, trút một hơi thật dài vào lòng sáo. Kỳ diệu thay, tiếng sáo không còn nghẹn lại mà bỗng vút lên cao vút, trong trẻo và thanh thoát đến lạ thường. Cả lớp học ồ lên tán thưởng, những ánh mắt ngạc nhiên đổ dồn về phía cậu nhóc đang đỏ lựng tai vì thẹn thùng.

Đây là lớp “Bình dân học nhạc” của An. Cái tên nghe mộc mạc, xưa cũ nhưng lại là tâm huyết lớn nhất của cô gái vừa bước qua tuổi mười tám. Ở đây, học phí luôn là “không đồng”, và điều kiện nhập học duy nhất là một trái tim biết rung động trước những thanh âm thuần khiết của quê hương.

Tình yêu của An dành cho những thanh âm cổ truyền vốn bắt đầu từ mùi gỗ mục của chiếc đàn bầu mà ông nội thường nâng niu mỗi đêm trăng khuyết. Khi ấy, An mới lên năm lên sáu, thường nép vào lòng nội, nhìn vào sợi dây đơn độc kéo dài trên thân đàn rồi hỏi bằng giọng ngây ngô: “Nội ơi, sao cái đàn này chỉ có một dây mà lại kêu hay đến thế ạ?”.

Ông nội khẽ vuốt tóc cô, giọng trầm đục: “Đời người cũng như sợi dây này vậy con ạ. Nhìn thì thấy đơn độc, nhưng nếu biết nhấn vào nỗi đau, biết nhả ra sự bao dung, và biết rung lên đúng nhịp, thì chỉ một sợi dây thôi cũng đủ tạo nên cả một cõi nhân gian”.

Minh họa: VÕ VĂN

Năm An lên mười một, ông nội qua đời, để lại một khoảng trống mênh mông trong ngôi nhà nhỏ. Chiếc đàn bầu lặng lẽ nằm lại nơi góc phòng, lớp bụi thời gian bắt đầu phủ mờ lên những sợi tơ vốn từng lấp lánh. Trong khi đó, thế giới ngoài kia bắt đầu cuộn xoáy trong những bản K-pop sôi động hay những giai điệu EDM điện tử đầy mê hoặc trên mạng xã hội.

Với những người bạn cùng lứa, nhạc cụ dân tộc dường như đã trở thành một bảo vật hết thời, một thứ âm thanh xa lạ, buồn tẻ và khó lòng chạm tới. Còn An, cô vẫn miệt mài trong những phòng tập của học viện âm nhạc, đánh đổi những vết chai sần rướm máu nơi đầu ngón tay để đổi lấy sự tinh thông về nhạc lý.

Thế nhưng, càng học sâu, An càng nhận ra một sự thật: Muốn âm nhạc truyền thống sống lại, cô phải mang nó rời khỏi những sân khấu xa hoa, đưa nó xuống vỉa hè, len lỏi vào từng góc phố và chạm vào tim của những con người bình dị nhất.

***

Một ngày, lớp học của An bất ngờ đón nhận một “người bạn lớn” - ông Khôi, một cụ ông 72 tuổi với dáng vẻ nghiêm trang. Ông mặc bộ đồ complê đã sờn nhưng tươm tất, trên tay là cây đàn nhị nằm gọn trong chiếc túi vải bạc phếch.

Khi An băn khoăn hỏi về lý do ông muốn bắt đầu lại ở cái tuổi xế chiều, ông Khôi nhìn cô, ánh mắt xa xăm như ngược dòng ký ức: “Vợ bác yêu tiếng đàn lắm, bà ấy lúc trẻ là đào chèo. Ngày còn sống, bà ấy cứ nhắc mãi điệu “Lới lơ” bác kéo năm nào. Khốn nỗi, gánh nặng cơm áo mấy mươi năm khiến bác quên sạch ngón đàn. Giờ bác chỉ muốn tự tay gảy lên khúc nhạc đó cho bà ấy nghe mỗi ngày giỗ. Cháu cứ khắt khe với bác như những đứa trẻ khác, đừng ngại bác tay chậm mắt mờ”.

Suốt ba tháng ròng, cứ mỗi chiều thứ Bảy, cô giáo trẻ lại kiên trì hướng dẫn cụ ông cách cầm vĩ đúng chuẩn, cách điều khiển sức nặng của cánh tay. Có những lúc ông Khôi nản lòng vì các khớp ngón tay đã cứng, An lại nhẹ nhàng:“Bác đừng vội. Nhạc dân tộc mình không cần nhanh mà cần cái “tình”. Bác cứ đặt nỗi nhớ bà vào các nốt như thế này này...”.

Thách thức lớn nhất trong lớp học là sự khác biệt thế hệ. Như trường hợp của Dũng - cậu thiếu niên vốn mê mẩn tiết tấu dồn dập của Rap nhưng lại đến lớp học sáo theo ý muốn của cha mẹ: “Chị An ơi, mấy bài này sến quá. Thời buổi này còn ai nghe Bèo dạt mây trôi nữa đâu ạ?”. - Cậu học trò không giấu nổi vẻ chán chường.

An chỉ mỉm cười, lặng lẽ lấy ra chiếc loa nhỏ rồi bật một đoạn nhạc nền mang âm hưởng Lo-fi hiện đại. Trong không gian ấy, tiếng đàn bầu của An cất lên, nhưng không phải là những làn điệu cổ. Đó là giai điệu của “Quá lâu”, bản hit trẻ đang thịnh hành. Cả lớp lặng đi. Tiếng đàn bầu vẫn giữ được nét u hoài, luyến láy đặc trưng nhưng lại hòa quyện cực ngọt vào nhịp trống điện tử hiện đại.

“Em thấy đấy, nhạc cụ của mình không cũ, chỉ có cách mình tiếp cận nó là cũ thôi. Tại sao chúng ta không kết hợp tiếng sáo của em với Beatbox?”. Những lời nói của An đã mở ra một chân trời mới cho Dũng. Cậu bắt đầu mày mò, để rồi tiếng sáo trúc réo rắt phối cùng nhịp Beatbox sôi động đã tạo nên một phiên bản “Trống cơm” chưa từng có.

Nhìn những người trẻ hào hứng với nhạc cụ dân tộc, An nhận ra rằng: Dạy học không chỉ nằm ở việc truyền thụ kiến thức, mà còn là sự trân trọng thế giới quan khác biệt, là cách giúp người khác tìm thấy tiếng nói cá nhân trên nền những giá trị cổ truyền. Cuối khóa học, thay vì một buổi bế giảng phô trương, An cùng học trò chọn mang những thanh âm đặc biệt ấy đến một viện dưỡng lão ngoại thành.

Nắng chiều nhạt phủ vàng sân viện dưỡng lão, nơi những mái đầu bạc trắng lặng lẽ ngồi trên những chiếc xe lăn. Khi ông Khôi bước ra, đôi tay run rẩy nâng cây đàn nhị, điệu “Lới lơ” vừa cất lên đã không gian vào một cõi đầy hoài niệm.

Ở góc sân, một cụ bà khẽ đung đưa theo nhịp, đôi môi móm mém nở nụ cười hiền hậu. Tiếp nối mạch cảm xúc ấy, bản hòa tấu của Dũng và các bạn trẻ vang lên. Sức sống thanh xuân của tuổi học trò hòa quyện vào tiếng sáo trúc, mang theo luồng sinh khí rạng rỡ làm bừng sáng cả một góc trời.

Cậu thiếu niên từng khăng khăng chê nhạc dân tộc là “sến” giờ đây lại là người cháy hết mình nhất. Sau buổi diễn, Dũng chạy đến bên một ông cụ, trân trọng tặng cụ cây sáo mới và tỉ mẩn hướng dẫn cụ cách đặt môi sao cho đúng. Đứng từ xa, chứng kiến khoảnh khắc ấy, An thấy sống mũi mình cay cay. Giọt nước mắt lăn dài trên má, hạnh phúc khi thấy những giá trị cũ đã thực sự hồi sinh trong những trái tim trẻ.

Chuyến xe trở về sau buổi biểu diễn đầy cảm xúc cũng là lúc Dũng đem thắc mắc bấy lâu hỏi An: “Chị có thể kiếm được rất nhiều tiền từ tài năng của mình, vậy tại sao lại chọn dạy miễn phí và vất vả thế này ạ?”.

Nhìn ngắm làng Mây đang lên đèn qua ô cửa kính, An điềm tĩnh trả lời: “Chị chỉ mong mỗi học viên sẽ là một người giữ lửa. Mai này, khi em thổi sáo cho bạn bè nghe, hay khi bác Khôi kéo nhị cho đứa cháu nhỏ, nhạc dân tộc sẽ tự thân hồi sinh và sống tiếp. Với chị, đó là món quà lớn nhất đời người”.

Ba năm sau, câu lạc bộ cầm ca không còn gói gọn trong căn gác nhỏ mà đã lan tỏa sức sống ra các công viên, phố đi bộ và phủ sóng cả không gian mạng, kết nối hàng trăm trái tim cùng nhịp đập với di sản quê hương.

Đúng ngày kỷ niệm ba năm thành lập, An nhận được một bưu kiện từ gia đình ông Khôi. Mở ra là đoạn video quay cảnh ông ngồi lặng lẽ bên khung cửa sổ, bình thản kéo bản “Lới lơ” kèm theo một bức thư ngắn: “Bác đã hoàn thành tâm nguyện kéo đàn cho bà nhà nghe vào ngày giỗ. Cảm ơn cháu đã cho bác thấy rằng tiếng đàn nhị không chỉ là tiếng lòng của nỗi đau, mà còn là thanh âm của sự an yên”.

An nhắm mắt lại, cảm nhận hơi ấm từ bức thư, và đâu đó trong tâm trí, tiếng đàn bầu năm nào của ông nội bỗng vang lên đồng điệu.

Ngoài kia, cuộc sống vẫn cứ hối hả với tiếng còi xe và những bản nhạc điện tử náo nhiệt nhưng sâu trong con ngõ nhỏ, vẫn có những người trẻ đang tỉ mẩn nắn từng cung dây, vẫn có những nốt nhạc dân tộc len lỏi qua từng kẽ lá.

An biết, hành trình của mình chỉ mới bắt đầu. Cô cầm cây đàn bầu lên, thanh âm ngân dài, rung động cả một buổi chiều thu...

Tổng hợp nhiều nguồn