Vấn đề bảo mật “dậy sóng” toàn cầu

Đầu tháng 5 vừa qua, Meta gây bất ngờ khi thông báo ngừng hỗ trợ mã hóa đầu cuối (End-to-End Encryption - E2EE) trên tính năng nhắn tin trực tiếp của Instagram.

Trên thực tế, mã hóa đầu cuối là cơ chế giúp nội dung cuộc trò chuyện chỉ có thể được đọc bởi người gửi và người nhận, hạn chế khả năng truy cập từ bên thứ ba.

Theo CyberSafe, việc gỡ bỏ E2EE có thể khiến người dùng đối mặt với các nguy cơ như rò rỉ dữ liệu, bị đánh cắp thông tin hoặc gia tăng rủi ro lừa đảo trực tuyến.

Song song với đó, WhatsApp cũng đối diện với vụ kiện tập thể liên quan tới nghi vấn thu thập và lưu trữ nội dung tin nhắn người dùng dù quảng cáo là duy trì E2EE.

Trên mạng xã hội X, tỷ phú Elon Musk đặt câu hỏi về việc WhatsApp có thu thập dữ liệu hành vi người dùng không, với tuyên bố “Không thể tin Whatsapp”.

CEO Telegram Pavel Durov trong một bài đăng cũng gọi tuyên bố mã hóa của WhatsApp là “lời nói dối thế kỷ”.

Mạng xã hội toàn cầu “dậy sóng” sau bài đăng của Elon Musk và Pavel Durov với hàng triệu lượt đăng lại và tương tác, cùng các từ khóa như #WhatsAppPrivacy, #DeleteWhatsApp.

Theo WIRED và TechCrunch, một bộ phận lớn người dùng tại Mỹ và châu Âu đã chuyển sang sử dụng các ứng dụng nhắn tin khác ưu tiên tính riêng tư, hạn chế quảng cáo và minh bạch trong xử lý dữ liệu.

Tại Việt Nam, đầu năm 2026, Zalo gây ra làn sóng tranh luận dữ dội khi liên tục cập nhật các điều khoản thỏa thuận mới, buộc người dùng phải đồng ý cho nền tảng thu thập, xử lý và chia sẻ dữ liệu cá nhân, nếu không tài khoản sẽ bị hạn chế hoặc khóa.

Việc đặt ra "tối hậu thư" này khiến hàng triệu người dùng bức xúc, đồng loạt thả đánh giá 1 sao trên các kho ứng dụng vì cảm giác bị tước đi quyền riêng tư.

Người dùng Việt Nam cần bảo vệ mình như thế nào trên không gian mạng? 

Với phần lớn người dùng Việt Nam, ứng dụng chat không chỉ là nơi nhắn tin mà còn là nơi lưu trữ ảnh gia đình, giấy tờ tùy thân, thông tin tài khoản ngân hàng, tài liệu công việc và những cuộc trao đổi riêng tư. 

Tuy nhiên theo các chuyên gia, người dùng thường chỉ quan tâm đến nội dung tin nhắn mà quên mất các “dữ liệu hành vi ẩn” đi kèm, như việc bạn dùng điện thoại gì, thường lên mạng vào khung thời gian nào, hay tần suất sử dụng mạng xã hội của bạn.

Trong bối cảnh các ứng dụng thúc đẩy tính năng sao lưu đám mây (cloud backup), câu chuyện quyền riêng tư không còn dừng ở việc “ai đọc được tin nhắn của bạn”, mà mở rộng sang việc dữ liệu đang bị khai thác như thế nào và người dùng kiểm soát được thông tin của mình tới đâu.

Điều này càng đáng lo hơn khi các hình thức lừa đảo trực tuyến ngày càng tinh vi. Chỉ cần một đoạn tin nhắn, một bức ảnh hay một file ghi âm bị rò rỉ, kẻ xấu có thể tận dụng để dựng lên các kịch bản phishing, deepfake hoặc thao túng tâm lý nhắm trực tiếp vào nạn nhân và người thân của họ.

Nói cách khác, dữ liệu cá nhân bị lộ không chỉ là rủi ro thông tin, mà còn là rủi ro cho chính an toàn cá nhân.

Nhiều chuyên gia công nghệ phân tích, cách một ứng dụng tạo doanh thu cũng ảnh hưởng tới cách dữ liệu người dùng được xử lý.

Những ứng dụng phụ thuộc nhiều vào quảng cáo thường sẽ cần thu thập nhiều dữ liệu hành vi hơn. Họ cần biết bạn thích gì, vừa nhắn tin về sản phẩm nào, để ngay lập tức hiển thị quảng cáo liên quan khi bạn lướt mạng xã hội.

Trên thực tế, từ đầu năm 2026, Luật Bảo vệ Dữ liệu Cá nhân đã chính thức có hiệu lực tại Việt Nam, tạo hành lang pháp lý bảo vệ người dùng.

Song để không biến mình thành nạn nhân tiếp theo của vấn đề rò rỉ thông tin cá nhân hay bị bán dữ liệu, giới chuyên gia khuyến cáo người dùng cần tỉnh táo và chủ động hiểu rõ dữ liệu của mình đang được chuyển đi đâu, từ đó chủ động lựa chọn kênh chia sẻ và cách chia sẻ để tự bảo vệ bản thân. 

Người dùng cũng cần phân tách rõ ràng không gian mạng xã hội (để giải trí, tương tác công khai) và ứng dụng nhắn tin chuyên dụng (để trao đổi thông tin quan trọng).

Trong bối cảnh công nghệ phát triển nhanh chóng, bài toán được đặt ra lúc này không còn đơn thuần là ứng dụng nào tiện lợi hơn, mà là người dùng thực sự hiểu và kiểm soát được bao nhiêu dữ liệu của chính mình trên không gian số.

Theo Hải Linh (Vietnamnet)