Nếu nem chua là món ăn gắn với nhịp sống phố thị thì bánh gai lại là thức quà quê mộc mạc, lưu giữ hồn cốt của vùng đất xứ Thanh qua nhiều thế kỷ.

Bánh gai nổi tiếng nhất ở Thanh Hóa là bánh gai Tứ Trụ, có nguồn gốc từ làng Mía, nay thuộc xã Xuân Hòa. Nghề làm bánh được cho là hình thành từ thời Hậu Lê và món ăn từng được chọn làm sản vật tiến vua. Đến nay, nghề làm bánh gai vẫn được nhiều hộ dân gìn giữ, trở thành một trong những điểm nhấn của văn hóa ẩm thực địa phương.

Ấn tượng đầu tiên của chiếc bánh là màu đen bóng đặc trưng. Màu sắc ấy không đến từ phẩm màu mà được tạo nên từ lá gai luộc chín, giã hoặc xay nhuyễn, trộn cùng bột nếp và mật mía. Lớp vỏ dẻo mềm ôm trọn phần nhân đậu xanh đồ chín, dừa nạo, vừng rang và đường, tạo nên hương vị ngọt thanh, bùi béo mà không ngấy.

Một cơ sở sản xuất bánh gai đặc sản xứ Thanh

Những chiếc bánh gai sau khi được gói hoàn chỉnh sẽ đưa vào lò hấp

Bột bánh gai đen bóng, dẻo quẹo

Ông Hoàng Văn Huấn (chủ cơ sở bánh gai ở xã Xuân Hòa) cho biết, gia đình ông đã gắn bó với nghề làm bánh gai hơn 30 năm. Bên cạnh việc gìn giữ bí quyết làm bánh truyền thống, ông còn đầu tư máy móc vào các công đoạn xay bột, phối trộn nguyên liệu và hấp bánh nhằm nâng cao năng suất, đồng thời bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm.

Mỗi ngày, cơ sở của gia đình ông sản xuất khoảng 1.000 chiếc bánh, tạo việc làm thường xuyên cho 4-6 lao động địa phương. Sản phẩm không chỉ được tiêu thụ trong tỉnh mà còn có mặt tại nhiều địa phương trên cả nước.

Theo ông Huấn, để tạo nên một chiếc bánh gai đúng vị Tứ Trụ, người thợ phải trải qua nhiều công đoạn công phu, từ tuyển chọn nguyên liệu đến chế biến và gói bánh.

Lá gai được lựa chọn kỹ, luộc chín rồi giã hoặc xay nhuyễn, trộn cùng bột gạo nếp để tạo nên lớp vỏ đen óng, dẻo mềm. Phần nhân được làm từ đậu xanh đồ chín, giã mịn, sên cùng mật mía và dừa nạo đến khi đạt độ bùi, thơm và kết dính.

Công đoạn đòi hỏi nhiều kinh nghiệm nhất là gói bánh. Người thợ phải căn chỉnh lượng vỏ và nhân cân đối, gói vuông vức trong lớp lá chuối với độ chặt vừa phải để khi hấp, chiếc bánh giữ được hình dáng đẹp, các góc vuông đều và lớp vỏ ôm sát phần nhân.

Chính kỹ thuật gói hoàn toàn thủ công ấy đã tạo nên nét riêng của bánh gai Tứ Trụ suốt nhiều thế hệ, trở thành dấu ấn khó nhầm lẫn với bánh gai ở các địa phương khác.

Đặc trưng của bánh gai là sử dụng nhân đậu xanh

Để làm nên được những chiếc bánh thơm ngon, khâu chọn gạo là yếu tố then chốt

Ông Hoàng Văn Huấn cho biết, lá gai tạo nên màu đen đặc trưng của bánh

Nhiều người đến Thanh Hóa mua bánh gai làm quà

Bên cạnh việc gìn giữ bí quyết làm bánh truyền thống, ông Huấn còn đầu tư máy móc vào các công đoạn xay bột, phối trộn nguyên liệu và hấp bánh

Cũng theo ông Huấn, để hoàn thành một mẻ bánh ngon, người thợ còn phải hấp bánh trong nhiều giờ để lớp vỏ đạt độ dẻo, nhân hòa quyện và hương thơm của lá gai lan tỏa. Chính sự tỉ mỉ, cầu kỳ trong từng công đoạn đã tạo nên hương vị đặc trưng mà khó nơi nào có thể sao chép.

Ngày nay, dọc các tuyến quốc lộ, cửa hàng đặc sản và khu du lịch ở Thanh Hóa, không khó để bắt gặp những chồng bánh gai được gói vuông vức, buộc lạt gọn gàng. Nhiều cơ sở đã đầu tư bao bì, nhãn mác, xây dựng thương hiệu và đưa sản phẩm tham gia chương trình OCOP, góp phần nâng tầm đặc sản truyền thống, đồng thời mở rộng thị trường tiêu thụ.

Không cầu kỳ, không đắt đỏ, chỉ với vài chục nghìn đồng, du khách đã có thể mang về một thức quà đậm hương vị quê hương.

Chị Hoàng Anh (phường Hạc Thành, tỉnh Thanh Hóa) cho biết, mỗi khi có người thân, bạn bè từ các tỉnh, thành phố đến thăm, chị đều mua bánh gai làm quà. Theo chị, bánh gây ấn tượng bởi lớp vỏ dẻo thơm mùi lá gai, phần nhân đậu xanh và dừa béo bùi, vị ngọt vừa phải, mềm dẻo và đậm đà hương vị truyền thống. Đây không chỉ là món quà quê dân dã mà còn là đặc sản khiến nhiều du khách muốn mua về làm quà sau mỗi chuyến đến Thanh Hóa.

Ảnh: Lê Dương

Theo Lê Dương (VietNamNet)
Xem bài viết gốc tại đây