Người dân vùng Hải Hậu, Nam Định cũ, nay là xã Hải Anh, Ninh Bình thường truyền tai nhau câu thơ dân gian: "Chùa Lương có chợ sông kề. Chùa trăm gian ngói, giếng kê đá tròn", gợi nhắc vẻ đẹp đặc biệt của ngôi chùa cổ.

Chùa Lương (Phúc Lâm tự) hay còn được gọi là chùa Trăm Gian, được xây dựng gắn liền với cuộc khai hoang lấn biển từ hơn 500 năm trước, vào đời Lê Hồng Thuận tam niên (1485 - 1511).

Ban đầu chùa có quy mô nhỏ nhưng trải qua nhiều lần trùng tu, mở rộng, đặc biệt là những lần trùng tu lớn vào cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX, ngôi chùa hiện nay khá rộng lớn, gồm 100 gian.

Ngôi chùa mang dấu ấn kiến trúc của nhiều thời kỳ lịch sử, trong đó nổi bật nhất là phong cách nghệ thuật của thế kỷ XVII - XVIII.

Khuôn viên chùa gồm hai khu vực gắn kết chặt chẽ. Khu vực thứ nhất có 49 gian, gồm tiền đường, tam bảo, gác chuông, hậu đường và hai dãy hành lang Đông - Tây. Các công trình được liên kết theo lối giao mái, bắt vần, tạo nên tổng thể kiến trúc hài hòa.

Khu vực thứ hai cũng có 49 gian, gồm nhà khách, tăng phòng, nhà kho, nhà bếp... được xây dựng theo kiến trúc cổ truyền.

Phía trước chùa là hồ bán nguyệt, mặt nước xanh trong như tấm gương, phản chiếu bóng tam quan cùng những hàng cây cổ thụ xanh mát.

Hiện nay, ở dãy hành lang Đông, Tây của chùa lưu giữ khoảng 40 văn bia có giá trị lịch sử, trong đó "bia vuông tạc tượng, bia tròn ghi công".

Bia vuông tại chùa tạc tượng Tứ Tổ, tưởng nhớ công ơn các vị khai sáng ngôi chùa. Các tấm bia tròn có nội dung phong phú, phản ánh quá trình khai sáng, lấn biển xây dựng quê hương, các quy định, lệ làng về đóng góp, đất đai và việc khen thưởng người học hành đỗ đạt...

Hệ thống xà, kèo, cột bằng gỗ lim trong chùa được chạm khắc hình tượng hoa văn, rồng ở nhiều tư thế. Vì của tòa tiền đường, được chạm khắc hình tượng con rồng: rồng chầu mặt nguyệt, rồng cuốn thủy, rồng ngậm ngọc,... ấn tượng.

Nhiều du khách đến tham quan chùa còn ấn tượng với giếng cổ trong chùa. Thành giếng được xếp từ những chiếc cối đá chồng lên nhau thành một vòng tròn lớn. Nước giếng trong vắt, quanh năm mát lạnh.

Cụ bà Đặng Phú - người có nhiều năm trông nom chùa cho biết, nước giếng thường được bà con dùng để đồ xôi, sắm sửa lễ cúng Phật, thể hiện tấm lòng của những người con Hải Anh tới tổ tiên.

Trong khuôn viên chùa có cặp cây muỗm cổ thụ cao chừng 25m, tán cây phủ rộng, lá xanh mướt. Cặp cây được công nhận là cây Di sản từ năm 2019 và được người dân xem là "báu vật xanh" của chùa.

Ảnh: Trọng Tùng

Hằng năm, lễ hội chùa Lương được tổ chức từ ngày 13-16 tháng 3 âm lịch. Đây là dịp để nhân dân ghi nhớ công ơn mở đất của Tứ tổ khai sáng, đồng thời cầu nguyện cho quốc thái dân an và gìn giữ nét đẹp văn hóa tâm linh lâu đời của vùng đất.

Ngày 26/3/1990, chùa Lương đã được công nhận là di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia. Ngôi chùa nằm gần biển Hải Hậu, cách Hà Nội khoảng hơn 2 tiếng lái xe.

Du khách ghé thăm chùa Lương có thể kết hợp tham quan cầu Ngói, được xây dựng cùng thời với chùa Lương. Cầu được thiết kế theo lối "thượng gia, hạ kiều" (trên là nhà, dưới là cầu), gồm 9 gian lợp ngói cổ kính, uốn cong mềm mại vắt qua dòng sông Trung Giang thơ mộng.

Trải qua hơn 500 năm, cầu Ngói chợ Lương vẫn giữ được phong cách kiến trúc ban đầu, là niềm tự hào của người dân địa phương. Năm 1990, cầu được Nhà nước xếp hạng là Di tích lịch sử – văn hóa quốc gia.

Theo Hồng Duyên (VietNamNet)
Ảnh: Hồng Duyên
Xem bài viết gốc tại đây