Giữ bản làng khi mở cửa đón khách

Khu dân cư Lân Nóng, thôn Loi, xã Cai Kinh nằm trong vùng lõi của Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Lạng Sơn, nơi cảnh quan núi rừng còn giữ vẻ nguyên sơ cùng những nếp nhà sàn truyền thống.

Không chỉ có cảnh sắc, Lân Nóng còn lưu giữ đời sống văn hóa của người Nùng qua những ngôi nhà sàn, trang phục, món ăn truyền thống và đặc biệt là tiếng Nùng vẫn được nói trong mỗi gia đình, được gìn giữ và trao truyền qua các thế hệ.

Đầu năm 2026, dự án cấp điện cho khu dân cư Lân Nóng được triển khai với tổng mức đầu tư hơn 2 tỷ đồng, đưa hệ thống năng lượng mặt trời, pin lưu trữ cùng các thiết bị phụ trợ đến 13 hộ dân.

Bà Lê Thị Lý, 62 tuổi, vẫn nhớ những năm tháng người dân Lân Nóng sống cùng ánh đèn dầu, đèn măng xông. Một số gia đình từng có pin năng lượng mặt trời nhưng nguồn điện chỉ đáp ứng được một phần nhu cầu.

“Ngày trước tối đến là quanh quẩn trong nhà, việc gì cũng khó. Giờ có điện, cuộc sống khác hẳn”, bà Lý chia sẻ.

Điện đến, đường mở, sóng viễn thông từng bước kết nối... Những thay đổi tưởng như rất bình thường ấy lại đang làm thay đổi cách người dân nhìn về chính nơi mình sống.

Ngày 17/8, sau 5 tháng thi công, tuyến đường dài 2,5 km, rộng 3m được bê tông hóa và đưa vào sử dụng. Con đường bê tông mở lối vào bản, như mở rộng thêm cánh cửa kết nối Lân Nóng với bên ngoài.

Con đường không chỉ rút ngắn hành trình của người dân ra bên ngoài, mà còn mở thêm một hướng đi cho những người muốn tìm đến một nơi có vẻ đẹp nguyên sơ như Lân Nóng.

Không chỉ nghĩ cách đưa nông sản ra khỏi núi, người dân bắt đầu có thể nghĩ đến chuyện đưa khách vào núi du lịch để tạo sinh kế.

Điều thú vị là, khi bắt đầu nghĩ đến du lịch, người dân không muốn thay đổi bản làng. Họ muốn giữ lại chính những gì đang có - nhà sàn, rừng vầu, khe suối, nương rẫy và cuộc sống bình dị của 13 hộ dân - để trở thành sức hút riêng của Lân Nóng. Giữa lúc nhiều điểm du lịch phải tìm cách tạo ra những không gian “xanh”, nhịp sống “chậm” và “bản địa”, Lân Nóng gần như đã có sẵn tất cả.

Năm 2025, Lân Nóng được lựa chọn triển khai mô hình du lịch theo hướng Net Zero với quy mô 13 hộ dân tham gia.

Ở Lân Nóng, ranh giới giữa “không gian sống” và “không gian du lịch” gần như không cần tạo ra. Lợi thế của Lân Nóng nằm ở không gian sống còn tương đối nguyên sơ, đời sống người dân vẫn gắn chặt với sản xuất nông nghiệp và thiên nhiên.

Không chạy theo lượng khách lớn, không mở rộng ồ ạt, mô hình hướng tới một không gian du lịch vừa sức với cộng đồng, trong đó mỗi hộ dân có thể trở thành một mắt xích của điểm đến.

Ông Hà Vũ Khôi - Chủ tịch UBND xã Cai Kinh cho biết, mô hình tại Lân Nóng được triển khai theo hướng phù hợp điều kiện thực tế, không làm thay đổi đột ngột không gian sống của người dân.

Bước sang năm 2026, mô hình tiếp tục được nâng cấp, hoàn thiện theo hướng đồng bộ hơn về không gian, hạ tầng và cách thức vận hành, từng bước định hình mô hình du lịch bền vững gắn với cộng đồng.

Anh Phạm Văn Huy - Chi hội trưởng, Chi hội Nông dân nghề nghiệp nông nghiệp du lịch cộng đồng làng Lân Nóng cho biết: Từ đầu năm 2026, làng chúng tôi bắt đầu làm làm du lịch cộng đồng với 5 homestay. Chúng tôi được tập huấn những kiến thức trong việc bảo vệ môi trường gắn với phát triển du lịch.

"Trước đây bà con mạnh ai nấy làm, việc giữ môi trường chỉ dừng ở mức sạch nhà mình. Áp chuẩn Net Zero này vào, chúng tôi mới hiểu ra rằng, muốn giữ chân du khách, gầm nhà sàn phải sạch như phòng khách và rác nhựa phải bị trục xuất khỏi quy trình phục vụ", anh Huy cho biết thêm.

Một số hộ dân đã bắt đầu chỉnh trang không gian sống, tận dụng vật liệu sẵn có để tạo những góc trải nghiệm giản dị. Nông sản, vật dụng sinh hoạt, những khoảng sân, bếp và hiên nhà được sắp xếp gọn gàng hơn để trở thành sản phẩm trải nghiệm.

Du khách có thể bước qua cánh cửa một ngôi nhà sàn, ngồi bên mâm cơm của gia đình, nghe câu chuyện về bản làng, rồi theo một lối nhỏ đi sâu vào rừng.

Bà Phạm Thị Hương - Phó Trưởng ban Quản lý Công viên địa chất toàn cầu UNESCO và Xúc tiến Du lịch tỉnh Lạng Sơn, cho biết: Lân Nóng được lựa chọn bởi không gian nguyên bản còn được giữ khá tốt, cộng đồng dân cư gọn và có điều kiện triển khai hướng phát triển bền vững ngay từ đầu.

Ban Quản lý Công viên địa chất toàn cầu UNESCO và Xúc tiến Du lịch tỉnh Lạng Sơn phối hợp với các đơn vị tổ chức thực hành cắt giảm nhựa ngay tại chỗ, hướng dẫn bà con cách hạn chế, tiến tới không mang túi nhựa từ chợ về nhà.

Chị Nguyễn Thị Mai - du khách đến từ Thái Nguyên cho biết, đường vào Lân Nóng vẫn còn khó, nhưng khi đến nơi, không khí trong lành, cảnh sắc tự nhiên và sự thân thiện của người dân khiến chuyến đi trở nên đáng nhớ.

Từ một nơi từng biệt lập, Lân Nóng đang dần được kết nối với hành trình trải nghiệm trong vùng Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Lạng Sơn. Mục tiêu không chỉ là phát triển du lịch, mà còn tạo thêm sinh kế, nâng cao đời sống, đồng thời giữ được văn hóa và môi trường tự nhiên của bản làng.