Cuộc khủng hoảng thiếu hụt chip nhớ nghiêm trọng do làn sóng trí tuệ nhân tạo (AI) đã kéo sập sản lượng điện thoại thông minh toàn cầu xuống mức thấp nhất kể từ năm 2013, đẩy nhiều hãng di động phân khúc giá rẻ vào thế khó.

Theo dữ liệu sơ bộ từ hãng nghiên cứu thị trường Counterpoint Research, sản lượng smartphone xuất xưởng trên toàn cầu trong quý II/2026 đã sụt giảm 11% so với cùng kỳ năm 2025, thấp nhất trong vòng 13 năm qua.

Nguyên nhân cốt lõi dẫn đến sự suy thoái này bắt nguồn từ cuộc khủng hoảng chip nhớ. Do các nhà sản xuất bán dẫn dồn toàn lực ưu tiên cung cấp chip nhớ băng thông cao (HBM) cho các trung tâm dữ liệu AI, nguồn cung DRAM và NAND dành cho thiết bị điện tử tiêu dùng bị bóp nghẹt, khiến giá linh kiện này liên tục leo thang.

Cơn bão giá linh kiện (BOM) đã giáng đòn nặng nề nhất vào phân khúc smartphone giá rẻ và tầm trung, vốn có biên lợi nhuận mỏng và rất nhạy cảm về giá. Các thương hiệu Trung Quốc như Xiaomi, Oppo và vivo đều ghi nhận mức sụt giảm sản lượng xuất xưởng ở mức hai chữ số trong quý vừa qua.

Do sở hữu danh mục sản phẩm phụ thuộc lớn vào phân khúc giá rẻ và tầm trung - những phân khúc cực kỳ nhạy cảm về giá, nhóm "chân kiềng" công nghệ này bị ảnh hưởng nặng nề nhất khi người tiêu dùng có xu hướng hoãn mua sắm, dùng máy cũ lâu hơn hoặc tìm đến các dòng thiết bị đời trước.

"Khủng hoảng bộ nhớ toàn cầu đã vượt qua mọi yếu tố khác để trở thành lực cản lớn nhất của ngành smartphone", Shilpi Jain, nhà phân tích cấp cao tại Counterpoint Research nhận định. Bà cho biết các dòng máy giá rẻ hiện đã "không còn khả thi về mặt cấu trúc chi phí tại các khung giá cũ".

Để sinh tồn, một số nhà sản xuất buộc phải tăng giá bán, chấp nhận biên lợi nhuận bị bào mòn, trong khi số khác chọn cách kéo dài vòng đời các dòng máy cũ, giảm bớt cấu hình hoặc cắt giảm hoàn toàn các kế hoạch ra mắt máy mới. Bên cạnh đó, căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông thúc đẩy chi phí vận tải và dầu mỏ tăng cao, cộng hưởng với lạm phát khiến người tiêu dùng ngày càng thắt chặt chi tiêu.

Apple và Samsung lội ngược dòng

Trái ngược với đà lao dốc của thị trường chung, hai ông lớn dẫn đầu là Samsung và Apple lại ghi nhận kết quả tăng trưởng khả quan, nhờ lợi thế thương hiệu và tệp khách hàng phân khúc cao cấp ít nhạy cảm về giá.

Samsung giành lại vị trí số một toàn cầu nhờ mức tăng trưởng sản lượng 4%, nâng thị phần lên 24%. Sự bứt phá này nhờ vào sức hút từ thế hệ Galaxy S26, đặc biệt là phiên bản Ultra sở hữu màn hình chống nhìn trộm (Privacy Display) cùng các tính năng AI. Việc chủ động nguồn cung giúp Samsung duy trì tốt lượng hàng và tung ra nhiều chương trình khuyến mãi hè tại các thị trường lớn như Ấn Độ và Trung Đông.

Với 20% thị phần, Apple xếp ngay sau “kình địch”. Đây cũng là thị phần kỷ lục của nhà sản xuất iPhone. Theo Counterpoint, dòng iPhone 17 tiếp tục có sản lượng xuất xưởng lớn nhất thế giới. Đặc biệt, “táo khuyết” là nhà sản xuất lớn duy nhất không tăng giá smartphone trong quý vừa qua, giúp duy trì sức hút mạnh mẽ tại nhiều thị trường chủ chốt, ngoại trừ Trung Quốc.

Ngoài ra, ở nhóm dưới, Google và Huawei cũng ghi nhận mức tăng trưởng ấn tượng lần lượt là 16% và 6% nhờ sự đón nhận tốt từ các dòng Pixel 10 và Mate 80 series.

Bức tranh thị trường di động từ nay đến cuối năm 2026 được dự báo sẽ còn rất nhiều thử thách. Counterpoint ước tính sản lượng smartphone toàn cầu cả năm sẽ giảm khoảng 14% và tình trạng khan hiếm chip nhớ sẽ còn kéo dài sang năm 2027.

Trong thời gian tới, xu hướng dịch chuyển sang các thiết bị tân trang (refurbished) và các dòng máy đời cũ sẽ ngày càng rõ nét, khi các hãng sản xuất tiếp tục khai tử các dòng máy giá rẻ biên lợi nhuận thấp để bảo toàn nguồn lực.

Theo Du Lam (Vietnamnet)