Chú nhóm một bếp lửa đỏ ngoài hiên đợi. Mùi khoai mật nướng lên nghe ngọt nơi cánh mũi. Mẹ vẫn ngồi nơi gốc cây hồng đan từng mũi len. Bước chân tôi chạm xác lá khô rào rạo cũng chẳng thể khiến không gian thêm rộn ràng. Có chăng là ánh nhìn của chú mừng rỡ.

Tôi bỏ chiếc ba lô xuống thềm nhà bắt đầu ướt lạnh sương chiều. Trận sương mùa thu thường sẽ đến vào lúc trời nhá nhem giao thoa giữa ngày và đêm. Càng về tối, sương giăng ngập lối đi trên đồi Côi.

Dân dưới thị trấn ngày cũ hay nhìn lên ngọn đồi chúng tôi ở vào những buổi chiều hôm để thấy miền sương bao phủ dày đặc, rồi họ sẽ tính toán ngày gió lạnh ra sao, xuống vụ hoa trái nào, chừng bao lâu là tới mùa đông. Như một nếp quen của thị trấn Chờ được truyền dạy từ đời này sang đời khác.

Cứ ngóng sương trên đồi Côi mà tính nắng mưa của đất trời xứ này. Từ ông bà, rồi truyền sang con, rồi dạy lại cháu. Cứ vậy, vòng tuần hoàn nối dài tháng tháng năm năm đời người đất cao nguyên bạt ngàn gió lá này.

Nhưng, sự đời chẳng thể trôi nhẹ tênh như cụm mây trên đỉnh đồi. Đám trẻ thế hệ chúng tôi khi lớn lên sẽ men theo những con dốc lúc lỉu hồng, rì rào thông mà xuống thị trấn học. Cũng từ thị trấn đó, một ít quay về đồi Côi, một ít ở lại thị trấn để thoát khỏi cái nhọc nhằn lạnh buốt thấu trên vùng đất cao chót vót của xứ này.

Một ít còn lại, luôn muốn thoát khỏi cái lạnh xộc thẳng vào mình, làm khô rộc cả gương mặt người. Một ít ấy sẽ vén rèm sương mây mà chạy theo những chuyến xe đò liên tỉnh để tìm đến thành phố nắng ấm phương Nam. Một ít ấy đi và biền biệt.

Minh họa: VÕ VĂN

Lắm lúc chúng chỉ về khi mùa hồng rụng quả còn trơ gầy những tán cây khẳng khiu như bàn tay người già, trơ trọi những đốt xương hằn lên mớ da mỏng, nổi cả gân xanh. Chừng khi tan một mùa xuân nảy lá xanh trên cành hồng, lại có những đứa rời đồi Côi mà hun hút nẻo về.

Dẫu chỉ một ít, nhưng bao lần mùa hồng đi qua đồi Côi, chỉ còn trơ lại những mái đầu pha màu sương mai giữ đất. Tiếng trẻ con nô đùa trên các triền dốc vắng xa. Chẳng biết ai đặt tên cho vùng núi đồi này mà thiêng quá đỗi. Thị trấn vẫn cứ chờ và ngọn đồi vẫn cứ đơn côi theo miên miết thời gian.

Tựa như câu hát của người đất cao nguyên thường ru đám trẻ nhỏ, hồi những năm miền đất lạnh này còn hoang vắng: “Trong sương thương mẹ. Trông hồng tội ngoại. Cha đi lên núi sớm mai. Để con cõng chữ những ngày về xuôi. Mùa hồng chín. Mùa khoai bùi. Núi cha đã xuống. Miền xuôi con chẳng về”.

Tôi là đứa trong số ít vén rèm sương mây để đi một quãng xa xăm về miền xuôi ấy.

***

Chú về với mẹ một buổi tàn mùa thu, khi cây hồng không còn lúc lỉu trái. Ngoại bảo tôi gọi người đàn ông đen nhẻm, thân ảnh vạm vỡ ấy là cha. Nhưng, tôi chẳng thể gọi, bởi tôi biết, cha mình chẳng phải người của núi, cha tôi là người của thị trấn Chờ.

Một lần, có người đàn bà đã đến trường và xin gặp tôi để kể một câu chuyện về mẹ. Tôi chẳng tin và chẳng theo người đàn bà ấy để đi gặp cha tôi. Quãng đó, tôi mới mười hai tuổi. Người thị trấn nói tôi khác những đứa trẻ của đồi Côi. Tôi chẳng đen, chẳng tóc hoe vàng lơ thơ, cũng chẳng có cái vóc dáng cao to như dân nương rẫy. Tôi trắng muốt, tóc đen dày và dáng mảnh khảnh.

Đám bạn học cũng hay bảo tôi không phải con hoang, chí ít tôi phải có cha sinh ra. Tôi khác những cây hồng của đồi Côi nở lên từ đất như truyền thuyết mà mấy ông bà già trên đồi hay kể chúng tôi nghe.

Miền là thằng con trai duy nhất của đồi Côi cùng tôi hằng ngày xuống xuôi để học. Rồi khi trời trưa đứng con nắng, chúng tôi lại lững thững từ thị trấn đi ngược lên đồi. Miền cũng bảo chắc người đàn bà thị trấn ấy nói đúng. Cha tôi là cái ông chủ tiệm ảnh dưới thị trấn.

Nhưng tôi quay ngoắt qua nhìn chòng chọc vào Miền. Tôi thà như cây hồng sinh ra từ đất trên đồi Côi. Tôi chạy một mạch lên giữa triền đồi. Ngồi thở hồng hộc rồi bật khóc. Miền im lặng ngồi cạnh bên. Đó là một mùa thu vàng đến nhức mắt nhìn.

Tôi gọi người đàn ông đến với mẹ là chú. Ngoại bảo tôi cứng đầu. Chú mồ côi sau lần núi lở. Người ta bắt đầu dời nhà của dân bản xuống đồi này. Chú không thạo tiếng như mình, nhưng chú giỏi, nương rẫy quần quật. Mẹ với chú được dân đồi Côi chúc mừng trong buổi tiệc rượu ngọt ánh trăng tròn mùa thu ấy. Chỉ có tôi nép mình sau căn nhà gỗ nhìn xuống thị trấn.

Ngoại nhìn thấy hết. Nhưng, tôi biết ngoại để tôi tự mình nghiền ngẫm. Ngoại cả đời an phận với đồi Côi, chẳng đi đâu trừ những lần xuống chợ. Ngoại bảo cách ba quãng đường đã là đổi thay nhiều thứ lắm! Người ta chẳng thể sống mãi với hôm qua, mà cái người ta cần sống là cho ngày mai.

Người đồi Côi tứ xứ tụ về. Từ khi đồi còn hoang liêu cô tịch. Thứ mà người đồi Côi có chính là sự bình yên với lá gió, với chăn trời và áo sương. Thứ mà phải cả đời người mới hiểu được. Tôi mới mười hai tuổi, quãng núi cần leo lên còn nhiều, quãng đồi cần băng qua không ít và quãng sống cần hiểu thấu cũng chẳng dễ.

Tôi chẳng ghét chú. Mẹ và ngoại chắc cũng biết thế. Nhưng, tôi cũng chẳng thương chú. Dẫu từ ngày chú về căn nhà cuối đất đồi này, hình như ngọn lửa chú nhuốm lên đỏ rực hơn và ấm áp hơn. Thứ rượu hồng ngoại ủ mỗi mùa lại ngọt ngào hơn.

Và người dưới thị trấn lại càng mê những chiếc áo len mẹ tôi đan hơn. Riêng tôi lại rảnh tay hơn chẳng cần phụ mẹ với ngoại nhiều như trước. Tôi chỉ cần học và lang thang cùng Miền. Tôi càng học càng giỏi. Tôi đậu lớp chọn. Tôi học trường chuyên. Tôi có học bổng. Cuối cùng, tôi đi xa đồi Côi.

Năm mười tám tuổi, tôi theo chuyến xe đò dưới thị trấn về một thành phố hào nhoáng ánh đèn màu để thắp lên một ước mơ khác.

***

Tôi thắp nhang lên bàn thờ cho ngoại. Đêm đã phủ đồi Côi một màn sương dày đặc. Tôi đi nhiều nơi, đến nhiều xứ khác. Nghề du lịch dẫn tôi đi qua những vùng miền xa lạ, hào nhoáng, hiện đại nhưng chưa có nơi nào nhiều sương như đồi Côi. Tôi nhớ những chuyến đi ấy, tôi hay chụp hình gửi về cho chú, để chú cho mẹ và ngoại xem. Hai người đàn bà quẩn quanh đời mình với miền sương.

Lạ kỳ là chỉ sau vài bức hình, ngoại đã nói ngay chẳng nơi nào có được thứ sương thương người như đất này. Sương quấn cây cối. Sương che chở người. Và sương đã cho những ngọn rau, những trái hồng thêm tốt tươi, ngọt lành. Rau trên đồi Côi vẫn bán được giá nhất ở xứ cao nguyên này.

Trái hồng trên đồi Côi vẫn ngọt và thơm hơn bất cứ loại hồng nào trên cao nguyên này. Tôi chẳng tin lời ngoại. Kiểu như ai cũng thương bản xứ của mình như một phần máu mủ ruột rà chính mình.

Nhưng, ngày ngoại mất, tôi về không kịp, bởi tôi bận lang thang cùng đoàn khách nơi xứ tuyết cách nửa vòng trái đất. Chú đã điện thoại, rồi chụp hình gửi tôi. Chỉ khi tôi tiễn đoàn khách ấy xong, bắt chuyến xe vội vã về đồi tận khuya, thì mộ ngoại bên cạnh cây hồng phía sau đất đồi đã đắp xong. Tôi ngồi suốt đêm nơi đó. Nhớ lời ngoại dặn năm mười tám tuổi.

Có đi xa mấy thì ai rồi cuối cùng cũng phải về với đất quê mình thôi con. Ngang qua thị trấn ấy, cứ vào tiệm chụp ảnh, đưa hình cho ông chủ tiệm coi. Ổng là cha con thiệt. Nhưng, đời người đâu phải cứ thương nhau mà đến được với nhau. Chỉ có sương trên đồi Côi này mới thiệt thà thương người đồi nhất.

Tôi cứ lại gieo mình vào những chuyến đi, nhiều miền gió, lắm miền mây và đầy miền tuyết, nhưng quá nửa đời người tôi mới tin lời ngoại nói. Chỉ có miền đất tôi sinh ra và lớn lên mới nhiều sương nhất. Và sương luôn biết thương người. Sương giữ trong màn trắng đục ấy một thứ yêu thương nắm níu người ta về.

Chú điện thoại bảo bác sĩ dưới thị trấn nói mẹ bệnh. Căn bệnh không nhẹ, nhưng cần nhất là bình ổn tâm lý để bắt đầu những đợt hóa trị nơi thành phố tôi đang bám víu. Chú bảo sẽ đưa mẹ xuống. Tôi thẩn thờ một đỗi rồi nói chú cứ ở đồi Côi, tôi sẽ về, thu xếp cho cả hai xuống đây, nhờ thêm bạn bè phụ giúp.

Riêng tôi, chắc chắn sẽ ở lại đồi Côi để giữ nhà, giữ vườn và giữ miền sương ấy, giữ mùa hồng đang lúc lỉu. Chỉ như thế tôi biết mẹ mới yên tâm mà đi. Người đàn bà đồi Côi nào cũng thương mùa hồng như thương chính bản thân mình.

Đêm đó, Miền ghé qua. Miền thấy tôi mặc chiếc áo len họa tiết mấy cây hồng đang ngọt trái trong màn sương trắng muốt. Miền biết chắc mẹ tôi đan. Nhưng sau khi rời đồi Côi, khoác lên mình những chiếc áo ấm đắt tiền nơi phố thị, đây là lần đầu tiên tôi mặc lại chiếc áo len mẹ đan.

Miền nhìn tôi thở dài. Hơi thở ra khói trắng. Miền nói tóc tôi lấm tấm bạc rồi, hay là tại sương trôi quá dày? Tôi nghĩ Miền chẳng hoa mắt nhìn nhầm. Khi tôi biết thương sương trên đồi hồng này như ngoại nói, thì đời tôi đã bạc cả nửa cuộc người.

Đêm ngồi xuống cùng sương. Tôi ngồi lại với Miền. Và mùa hồng vẫn ngọt nồng cả đồi Côi.

Tổng hợp nhiều nguồn