Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực có một nội dung đáng chú ý là đề xuất bổ sung cơ chế giá bán lẻ điện theo thời gian sử dụng, gồm giờ cao điểm, thấp điểm và bình thường, trong đó có khách hàng sinh hoạt khi đáp ứng điều kiện kỹ thuật.

Trao đổi với VietNamNet, TS Nguyễn Huy Hoạch, Hội đồng Khoa học Tạp chí Năng lượng Việt Nam, cho rằng giá điện theo thời gian sử dụng có thể tạo động lực tiết kiệm điện. Ngoài việc giảm tổng lượng điện tiêu thụ, người dân có thể chủ động chuyển một số hoạt động sang khung giờ có giá thấp hơn.

Tuy nhiên, hiệu quả của cơ chế này phụ thuộc lớn vào cách thiết kế biểu giá và khả năng thay đổi thời điểm sử dụng điện của từng hộ gia đình.

Giá điện giờ cao điểm quá cao sẽ tăng gánh nặng cho người dân

Theo TS Nguyễn Huy Hoạch, với cơ chế giá điện bậc thang hiện hành, đơn giá tăng theo tổng lượng điện tiêu thụ trong tháng. Trong khi đó, giá điện theo khung giờ cao điểm, thấp điểm và bình thường sẽ tạo động lực để khách hàng dịch chuyển một phần nhu cầu sang giờ thấp điểm.

Những gia đình có thiết bị dễ điều chỉnh thời gian vận hành như máy giặt, bình nước nóng có bảo ôn hoặc thiết bị sạc xe điện có thể chủ động thay đổi thời điểm sử dụng. Đây là nhóm có khả năng phản ứng với tín hiệu giá và tận dụng mức giá thấp hơn để giảm chi phí tiền điện.

Ngược lại, phần lớn nhu cầu thiết yếu của các gia đình thường tập trung vào buổi tối, khi người lớn đi làm về, trẻ em đi học về và các thành viên chuẩn bị bữa ăn, tắm giặt, học tập, nghỉ ngơi. Những hoạt động này gắn với lịch làm việc, học tập và nhịp sống xã hội nên khó thay đổi chỉ vì giá điện.

Nếu giá điện giờ cao điểm được đặt quá cao, hóa đơn tiền điện của nhiều hộ gia đình có thể tăng, trong khi họ không có nhiều khả năng thay đổi thời gian sử dụng điện. Khi đó, gánh nặng chi phí tăng thêm chưa chắc tương xứng với hiệu quả điều tiết phụ tải.

Vì vậy, ông Hoạch cho rằng cần phân biệt giữa nhu cầu thiết yếu khó thay đổi và những hoạt động có thể chủ động điều chỉnh thời điểm sử dụng điện. Chính sách nên tập trung khuyến khích nhóm thứ hai, thay vì đặt kỳ vọng các gia đình thay đổi những sinh hoạt cơ bản.

Theo ông, mức chênh lệch giữa giá điện giờ cao điểm và thấp điểm phải đủ tạo tín hiệu kinh tế, nhưng không nên quá lớn ngay từ đầu. Nếu chênh lệch quá nhỏ, người dân ít có động lực thay đổi. Trường hợp giá giờ cao điểm quá cao trong khi khả năng dịch chuyển phụ tải còn hạn chế, chính sách có thể chủ yếu làm tăng chi phí sinh hoạt thay vì giảm được nhu cầu điện vào thời điểm hệ thống chịu áp lực.

Mức chênh lệch giá cũng không nên được lựa chọn theo cảm tính hoặc chỉ dựa trên kinh nghiệm áp dụng với khách hàng sản xuất, kinh doanh. Cơ quan quản lý cần căn cứ vào biểu đồ phụ tải của toàn hệ thống và hộ gia đình, khả năng điều chỉnh thời gian sử dụng điện cũng như tác động đến hóa đơn của từng nhóm khách hàng.

Cần đánh giá rõ tác động trước khi áp dụng

Theo chuyên gia năng lượng Nguyễn Huy Hoạch, hóa đơn tiền điện tăng hay giảm không chỉ phụ thuộc vào chênh lệch giá giữa giờ cao điểm và thấp điểm. Kết quả còn liên quan đến mức giá điện bình quân, tỷ trọng điện tiêu thụ ở từng khung giờ và cách kết hợp biểu giá theo giờ với cơ chế bậc thang hiện hành.

Giá điện bậc thang và giá điện theo thời gian sử dụng phục vụ những mục tiêu khác nhau. Cơ chế bậc thang khuyến khích tiết kiệm tổng lượng điện, trong khi giá theo giờ hướng đến dịch chuyển thời điểm tiêu thụ. Nếu áp dụng đồng thời, cơ quan quản lý cần làm rõ cách tính để người dân dễ hiểu, dễ dự đoán hóa đơn.

Chuyên gia đề xuất trước khi triển khai trên diện rộng, cần mô phỏng hóa đơn theo nhiều phương án giá và các nhóm hộ có mức tiêu thụ, điều kiện sinh hoạt khác nhau. Việc so sánh trực tiếp hóa đơn theo cơ chế mới với cách tính hiện hành sẽ giúp đánh giá nhóm nào được hưởng lợi, nhóm nào có nguy cơ tăng chi phí.

Bên cạnh đó, cơ quan quản lý có thể nghiên cứu lộ trình áp dụng từng bước, kết hợp hướng dẫn sử dụng điện hiệu quả và khuyến khích người dân tự nguyện điều chỉnh phụ tải. Những hộ có trẻ nhỏ, người cao tuổi hoặc điều kiện sinh hoạt đặc thù cũng cần được tính đến khi đánh giá tác động khi áp khung giờ cao điểm, thấp điểm.

Cũng theo ông Hoạch, nên thí điểm trước khi áp dụng rộng rãi. Việc thí điểm cần thực hiện ở những khu vực có đặc điểm phụ tải và điều kiện sử dụng điện khác nhau, đồng thời xác định rõ các tiêu chí đánh giá như mức giảm phụ tải giờ cao điểm, lượng điện chuyển sang giờ thấp điểm, biến động hóa đơn và chi phí đầu tư hệ thống đo đếm.

Kết quả thí điểm cần được công khai để làm căn cứ điều chỉnh biểu giá và khung giờ. Nếu phụ tải giờ cao điểm giảm không đáng kể nhưng hóa đơn của nhiều hộ tăng, phương án cần được xem xét lại trước khi mở rộng. Ngược lại, nếu hiệu quả điều tiết phụ tải được chứng minh và tác động đến người dân nằm trong giới hạn chấp nhận được, chính sách có thể từng bước nhân rộng.

Chuyên gia cũng lưu ý, có công tơ đáp ứng yêu cầu đo đếm theo giờ chưa đồng nghĩa với việc đã đủ điều kiện áp dụng ngay cho mọi hộ gia đình. Chính sách còn cần dữ liệu phụ tải đáng tin cậy, cơ chế tính giá minh bạch, hệ thống giải đáp khiếu nại và phương án hạn chế những tác động bất lợi đối với nhóm khách hàng khó thay đổi giờ sử dụng điện.

Giá điện tính theo khung giờ có thể là một công cụ quản lý nhu cầu điện, nhưng không phải giải pháp duy nhất để giảm áp lực phụ tải giờ cao điểm. Theo ông, chính sách giá cần được triển khai trong tổng thể các giải pháp về nguồn điện, truyền tải, lưu trữ năng lượng và quản lý nhu cầu, với mục tiêu vừa nâng cao hiệu quả vận hành hệ thống, vừa giữ chi phí điện sinh hoạt ở mức hợp lý cho người dân.

***
Theo Quyết định số 963/QĐ-BCT ngày 22/4/2026, các khung giờ cao điểm, thấp điểm và bình thường được quy định như sau:

- Khung giờ cao điểm áp dụng các ngày từ thứ Hai đến thứ Bảy: từ 17h30 đến 22h30 (5 giờ/ngày); ngày Chủ nhật không có giờ cao điểm.

- Khung giờ bình thường áp dụng các ngày từ thứ Hai đến thứ Bảy: từ 6h đến 17h30 và từ 22h30 đến 24h (13 giờ/ngày); ngày Chủ nhật từ 6h00 đến 24h00 (18 giờ/ngày).

- Khung giờ thấp điểm áp dụng từ 0h đến 6h tất cả các ngày trong tuần (6 giờ/ngày).

Theo Tâm An (Vietnamnet)