1. Xong việc của mẹ, ông Thái mới có được một ngày thật yên tĩnh để nhìn lại quãng thời gian hơn mười bốn năm qua. Mười bốn năm, từ một người đàn ông tuổi gần sáu mươi, mái tóc còn đen mượt và tràn đầy năng lượng ông xuất hiện trước mặt bạn bè, người thân trong hình ảnh một lão ông trên bảy mươi, tóc bạc trắng, gầy sọp đi, khuôn mặt căng đầy ngày nào chi chít những nếp nhăn.

Chỉ riêng nụ cười và giọng nói của ông là tràn trề sinh khí và đầy mãn nguyện. Nhìn di ảnh mẹ trên bàn thờ mới lập còn nghi ngút khói hương, ông như thấy bà mỉm cười, đôi mắt lá răm của người phụ nữ vĩ đại nhất đời ông ánh lên bao niềm hạnh phúc, bà khẽ thì thầm bên tai ông: “Cảm ơn trời đã cho mẹ một đứa con hiếu thảo, nặng nghĩa nặng tình như con...”.

Mắt ông Thái bỗng nhòa đi, tiếng “mẹ” bật lên thảng thốt rơi vào giữa căn nhà trống trải, rồi vang vọng ra cánh đồng mênh mông trước mặt, theo gió bay về ngôi nhà mới ở một nơi xa, rất xa của mẹ.

Đã vào đoạn cuối thu, nhưng năm nay miền trung trùng trùng mưa bão, con người lại phải oằn mình trước những cơn giận vô cớ của trời. Mẹ ông mất đúng ngày cơn bão số 13 đang hoành hành, kết thúc một quãng đời gian nan và nhẫn nại của người đàn bà xóm cát.

Ông Thái bước ra sân, gió thấm vào ông hơi lạnh báo hiệu mùa đông sắp về, ông cảm thấy lòng mình có chút trống trải, mọi khi, giờ này ông cho mẹ uống thuốc và đỡ bà ngồi dậy, tựa vào lòng mình cho đỡ mỏi. Trong mười bốn năm quyết định rời thành phố đáng sống để về quê chăm mẹ, thì có đến tám năm ông đều đặn làm việc này cho mẹ. Cuộc đối thoại của ông và mẹ ngày nào cũng chỉ xoay quanh những câu hỏi được lặp đi lặp lại:

- Hôm nay mẹ ngủ có ngon không? Mẹ muốn ăn gì để con làm cho mẹ?

Đáp lại lời ông chỉ là đôi môi mấp máy đang dần héo khô, là cái nhìn lúc nào cũng như rưng rưng của mẹ nhưng ông Thái hiểu bà đang nói gì với con. Mỗi lần như thế, ông lại dang vòng tay rộng rãi của mình ra ôm mẹ vào lòng thật chặt và ông thủ thỉ bên tai bà:

- Mẹ phải khỏe lên và ở lại thật lâu cùng con mẹ nhé!

Bà khẽ gật đầu, dường như bà cũng cảm nhận được những giọt nước mắt đang khẽ lăn xuống trên bờ má ông, bà khẽ đưa bàn tay gầy guộc, yếu ớt nắm chặt tay ông. Cứ thế, mẹ con ông đã đi qua những tháng ngày bên nhau giản dị mà quý giá vô cùng.

Minh hoạ: VÕ VĂN

“Ở đời, chẳng mấy ai làm được như ông ấy”, những người dân xóm cát đều nói về ông như thế, họ bảo ông đã làm nên kỳ tích ở cái xóm cát này. Nhưng với riêng ông Thái, đấy chẳng phải điều gì lớn lao bởi kỳ tích chính là những điều mẹ đã làm cho ông bằng cả cuộc đời bà.

Ông Thái vẫn luôn sống trong những hoài niệm đã qua và chính những hoài niệm ấy đã khiến ông chưa bao giờ bị cuộn vào vòng xoáy vội vã, xô bồ, đầy toan tính của cuộc sống hiện đại. Bởi vì, trong hoài niệm của ông luôn luôn có mẹ.

2. Đêm khuya, chừng canh hai, tiếng súng đã rộ lên đì đùng ngoài bốt gác, pháo sáng bắn liên hồi, cô Hai vùng dậy thắp một nén hương lên bàn thờ tổ tiên, cô lầm rầm khấn vái mong chuyến đi tập kết ra miền Bắc của chồng và những người đồng đội thuận lợi, bình an. Tuổi hai mươi mốt, mang trong mình cốt nhục của chồng, chưa đến ngày khai hoa nở nhuỵ đã phải chia xa.

Biết làm sao được, chiến tranh là vậy, con người sinh ra trong thời buổi chiến tranh phải biết cất tình riêng để hướng về cái cái chung, về một tương lai tốt đẹp hơn, trong hòa bình. Cô Hai hiểu điều đó và tất cả những người phụ nữ nơi xóm cát này, nơi mà mỗi người dân là một pháo đài tinh thần bất phục trước mọi âm mưu của kẻ xâm lược hiểu điều đó và tất cả họ, đều xem sự hi sinh ấy là lẽ thường. Cô Hai cứ đứng lặng cho đến khi nén hương tàn, cũng là lúc gà gáy canh ba.

Cô trở lại giường và khẽ ngả lưng xuống, cô nghe rõ tiếng cựa quậy trong cơ thể mình, cô đặt tay lên bụng và như chạm vào một đôi bàn chân bé xíu, mắt cô ánh lên trong cái ánh sáng lờ mờ giữa ngày và đêm, cô khẽ nói với con: “Lớn lên chân cứng đá mềm con nhé!”.

Và, cô Hai bặt tin chồng từ ngày đó. Những người phụ nữ có chồng đi tập kết như cô Hai đã luôn phải sống trong những thắc thỏm lo âu từ mọi phía. Thế nhưng, họ vẫn kiên cường bám trụ, kiên cường bảo vệ xóm làng và những đứa con của mình, chờ đợi ngày trở về của những người chồng.

Câu chuyện về những tháng năm sinh tử ấy, mẹ đã thủ thì thủ thỉ kể với ông Thái không biết bao nhiêu lần, ông Thái đã thuộc nằm lòng từng chi tiết nhỏ, từ ngày còn nhòng nhõng tắm mưa cùng lũ bạn chăn trâu, đến tận bây giờ. Ông đã cứ thế hồn nhiên lớn lên bên mẹ, trong khói lửa chiến tranh, chứng kiến mẹ - người phụ nữ tảo tần gánh vác đại gia đình mà chưa bao giờ lộ ra một lời than vãn.

Mẹ xa chồng từ năm hai mươi mốt tuổi, một mình cáng đáng mọi việc trong nhà, từ chăm sóc bố mẹ chồng, lo cho các em chồng đến việc đối phó với những săn đón, hăm dọa từ đám lính khoác áo rằn ri và bao nhiêu cám dỗ khác giữa những ngày gian khó nhất.

Điều ông Thái cảm nhất rất rõ là, sau tất cả, có bao nhiêu tình thường mẹ dồn hết cho ông, mẹ làm tất cả và bảo vệ ông vô điều kiện, kể cả khi ông mắc lỗi. Mẹ chưa bao giờ nặng lời hoặc đánh ông nhưng bà lại khiến ông luôn phải tự chấn chỉnh lại mình, chỉ bằng một ánh nhìn yên lặng và sâu thẳm. Ánh nhìn bao dung, nghiêm khắc ấy đã đi theo suốt cuộc đời ông, nâng đỡ ông khi vấp ngã, vỗ về ông khi thất bại, hạnh phúc khi ông bình yên.

3. Ông Thái chẳng thể nào quên ngày cha mẹ trùng phùng, sau dằng dặc đợi chờ của mẹ. Hai mươi mốt năm, thời gian đủ để kiểm chứng tình yêu bà Hai một lòng một dạ dành cho người đàn ông duy nhất trong đời.

Vậy mà, cha ông không trở về một mình, đứng trước mặt hai mẹ con bà Hai là người đàn ông tóc ngả màu sương, gương mặt quen thuộc đã có nhiều nếp nhăn cùng một người phụ nữ đầu vấn khăn nhung cầm tay một bé gái chừng mười ba, mười bốn tuổi mặc quần âu và chiếc áo hoa màu đỏ. Điều khiến ông Thái ám ảnh đến tận bây giờ là gương mặt khắc khổ và những giọt nước mắt buồn vui lẫn lộn, lặng lẽ lăn dài trên gò má đã bạc màu thanh xuân của mẹ.

Bà Hai không nói gì, khẽ cúi đầu, đôi mắt lạnh băng, dường như chính thời khắc đó, bao nhiêu thương nhớ trong bà đã hóa đá. Ông Thái vòng ra phía sau, ôm chặt bờ vai mẹ và im lặng. Rồi thì mọi việc cũng qua đi, cha ông và gia đình mới trở lại miền Bắc, sau khi sắp xếp xong mọi việc. Vì quyết định không về quê nên cha giao lại toàn bộ đất đai, ruộng vườn, nhà cửa cho mẹ con ông và dĩ nhiên là cả việc cúng kiếng, thờ tự.

Kể từ ngày đó, hai mẹ con ông Thái lại tiếp tục những tháng ngày cũ, chỉ khác là họ không còn chờ đợi và hy vọng gì nữa. Vì chiến tranh gián đoạn, ông Thái tốt nghiệp cấp III năm hai mươi ba tuổi, sau đó ông thi đậu vào một trường đại học danh giá khu vực Bắc Trung bộ, cách nhà hơn trăm cây số.

Tốt nghiệp đại học với thành tích học tập xuất sắc, ông Thái được nhận về giảng dạy khoa học tự nhiên tại một trường đại học khác ở Nam Trung Bộ, cách nhà tầm hai trăm cây số. Trong ký ức của ông Thái, mẹ mãi là thiên thần, dù thời gian, dù nắng gió đã bào mòn dung nhan của cô Hai đằm thắm, duyên dáng ngày nào. Bắt đầu từ tuổi hai mươi mốt cho đến khi từ giã cuộc đời, thành quả bao nhiêu yêu thương và những chắt chiu của mẹ chính là ông.

Cậu bé Thái từ nhỏ đã thấu hiểu những hy sinh lặng thầm của mẹ, lớn khôn rồi càng thấm thía hơn nên cậu chưa bao giờ làm mẹ phiền lòng. Có một sợi dây vô hình khác, ngoài sợi dây máu mủ lẽ thường, luôn cột chặt người phụ nữ can đảm, bao dung ấy và người con trai hiếu thảo không dễ có trên đời. Ấy là sợi tình thâm nơi xóm cát.

4. - Hoặc là em và con, hoặc là mẹ, anh chọn đi!

- Là mẹ!

Ông Thái nói một câu dứt khoát, sau thái độ mặc cả của người vợ. Ông Thái đã quyết định rời thành phố để về với mẹ, họ không cãi cọ cũng không chia sẻ gì thêm, ngoài mấy câu nói vừa đủ thông tin ấy. Chỉ biết rằng, hình như vợ con ông cũng dần hiểu ra vì sao ông Thái lại có sự lựa chọn nhanh và quyết đoán như vậy, thỉnh thoảng họ cũng vượt hơn trăm cây số về quê thăm mẹ và ông. Cuộc sống cứ thế trôi qua, thoắt cái đã tròn mười bốn năm, cho đến lúc mẹ ông để mình ông ở lại.

Mưa lũ rồi cũng tan, nắng cũng quay trở lại, trời ấm dần lên. Mới đó mà chuẩn bị cúng thất thứ hai cho mẹ. Mộ của bà đã xây xong, nhỏ gọn, trang nghiêm như bà căn dặn. Chiều nào ông Thái cũng đi xe máy khoảng gần hai cây số lên thăm nom mộ và lần nào ông cũng hái một nắm hoa xuyến chi cánh trắng nhụy vàng đặt lên mộ mẹ rồi ngồi lặng im, mắt dõi về phía ngọn núi xa trước mặt.

Bất giác ông cảm thấy như có bàn tay gầy guộc, khẳng khiu của mẹ vỗ nhẹ vào vai ông rồi thỏ thẻ: “Về đi con, trời sắp đổ sương đêm xuống rồi...”. Ông Thái quay lại ngắm di ảnh mẹ trên tấm bia mộ, vẫn đôi mắt lá răm hiền hậu mỉm cười và vẫn là câu nói ấy: “Cảm ơn trời đã cho mẹ một đứa con hiếu thảo, nặng nghĩa nặng tình như con...”.

Tổng hợp nhiều nguồn