Thường từ nghiện dễ khiến người ta nghĩ sang mấy thứ... tiêu cực như nghiện rượu, nghiện thuốc lá... Nhưng nghiện sách là cái nghiện rất chi... lành mạnh, ai cũng bảo vậy! Chỉ riêng mẹ đôi lúc có hơi cằn nhằn, do áo nó mặc cứ nhè phần lưng rách trước.

Gì đâu khó hiểu: Nằm nhiều quá í mà! Đi học về buông cặp, ăn xong ba hột cơm nó lập tức tót lên giường, lên võng nằm dài ôm... sách. Đọc say mê. Đọc ngấu nghiến. Nhiều hôm bỏ cả ngủ trưa nếu gặp sách hay.

Mẹ phải đe nẹt, thậm chí rút roi ra đe, nó mới miễn cưỡng buông sách mà chợp mắt. Với nó, phải gấp lại một cuốn sách hay để đi ngủ là chuyện rất chi... phi lý! Ngủ nghê quan trọng gì, đường nào tối chẳng phải ngủ?

Nhà nhiều việc, nó luôn nhăm nhăm chực lãnh chăn bò! Chăn bò phải lùa qua sông, vào tận bãi cỏ hoang cạnh chân núi. Xa nên buộc đi sớm, về muộn - vậy mà nó thích. Thằng siêng dữ bây, làm chuyện gần nhà không muốn lại đòi đi xa, cha thắc mắc.

Chẳng “tốt đẹp” gì đâu cha ơi, nó muốn đi xa để có thời gian... đọc sách í mà!, chị Tư “lật bài ngửa”, còn bồi thêm: Giờ cha khám trong người nó không có cuốn sách cha cứ... đánh con! Nó liếc mắt lườm trong khi chị Tư lè lưỡi lêu lêu. Cuốn “Đảo hoang” của Tô Hoài mới đọc phân nửa cộm lên trong áo.

Nó trộm nghĩ, không có cái thú đền bù ấy nó đi chăn bò làm gì. Chăn bò chỉ cực quãng đường đi, nhưng tới nơi, thả bò xong là... tự do muốn làm gì tùy thích! Trong khi bạn bè chia phe chơi rượt đuổi, mò lên núi hái chùm chày, dủ dẻ, hay ra bờ đầm bẻ súng, hái sen thì nó chui vô gốc duối mát rượi, nằm khểnh mà nhâm nhi món sách khoái khẩu.

Mãi tới khi Mặt Trời gác núi, bạn chăn bò í ới gọi đuổi bò về nó mới choàng khỏi giấc mơ chữ nghĩa, hộc tốc chạy ngược xuôi quây mấy con bò cho kịp theo đàn về xóm! Mẹ thường hăm: Chăn bò không lo, cứ mải đọc sách, có bữa bò đi lạc thì sưng mông! Mẹ hăm có chừng thôi, chứ nó thừa biết con Cộ đầu đàn khôn lắm; cứ đến giờ về là ngẩng cổ ậm ò gọi đám bò lốc nhốc “hạ sơn”, mười hôm như một sao lạc được!

***

Minh họa: VÕ VĂN

Ấy thế mà lạc thì không lạc, nhưng bị... bắt cột thì có!

Là thằng Sứt, con bò đực cỏ nhưng rất ranh ma vụ “ăn vặt”. Mía, bắp, khoai... ven đường đi lơ ngơ lập tức bị nó... liếm, đánh hoài không chừa tật! Lần này to gan, đám mía tơ của người ta mà dám lẻn xông vô.

Mía mới xuống ngọn đâu chừng hai tháng, mơn mởn lên xanh, ngọt lưỡi quá mà! Bình thường con Cộ đầu đàn khôn ngoan sẽ ậm ò đánh tiếng khi phát hiện lũ bò dở trò... đạo tặc.

Hôm đó Cộ ta gặp búi cỏ tốt cũng mê ăn quên trời, còn cậu chủ thì mê theo gót chàng hiệp sĩ Don Quijote tài ba xứ Mantra dưới gốc duối. Thiên thời địa lợi quá bảo sao Sứt không “tranh thủ”?

Tới lúc nghe chủ đám mía la ơi ới, nó giật mình vứt sách chạy ra thì... ôi thôi, “tang chứng vật chứng” rành rành: Nửa luống mía bị gặm sạch trơn, còn Sứt ta bị dây thừng tròng cổ cột dính gốc cây, đang giương mắt nhìn cậu chủ đầy thiểu não! Bữa đó nó năn nỉ muốn gãy lưỡi.

May, ông chủ mía cũng thuộc hàng... chữ nghĩa, ham đọc sách nên vài phần cảm thông cho cái lý do “mê đọc sách để bò ăn mía” mà nó thút thít công khai. Don Quijote à? Cuốn này hay lắm, xưa chú cũng mê... Rốt cuộc, chàng Don Quijote báo hại giờ lại thành... cứu tinh, giúp nó thoát một bàn thua nơi đám mía!

Ông chủ đồng ý phóng thích thằng Sứt ranh ma sau khi đã nghiêm khắc cảnh cáo nó không được tái phạm. Thú vị hơn, lúc chia tay ông còn ghé tai bảo nhỏ: Hôm nào rảnh ghé chỗ chú chơi. Có mấy cuốn sách hay, ưng chú cho mượn...

***

Ở trường, điểm môn Văn trong lớp nó thuộc hàng “đầu bảng”. Thằng Hiếu thứ nhì. Thằng Triết thứ ba. Đương nhiên ba ông đều là ba “con mọt”: Mê sách hơn mê ăn. Ra chơi không chạy nhảy cứ chụm đầu vào cuốn sách nào đó mới mượn được.

Bạn trêu, gọi chúng là... ba ông Táo! Thầy Hiền dạy Văn hay đem ba ông Táo làm gương, động viên mấy đứa: Các em muốn giỏi môn Văn phải chịu khó theo gương Hùng - Hiếu - Triết.

Cùng sở thích nên thân. Ba ông Táo - ngoài cách xoay xở mượn sách nơi người thân, nơi thư viện trường đọc xong trao đổi cho nhau - còn nghiên cứu đi mua. Phải thôi: Sách mượn có hạn, nhu cầu ngốn sách lại... vô cùng, thì mượn đâu cho đủ. Vậy nhưng tiền đâu mua?

Có chứ, tuy không nhiều. Tiền mừng tuổi mỗi Tết. Tiền gom bán phế liệu. Thậm chí tiền ăn sáng mẹ cho nhiều bữa cũng lén nhịn, góp “đầu tư” vào sách. Cuối tuần nào ba thằng chẳng rủ nhau phi lên phố “thăm” hiệu sách? Sách hay lâu lâu lại về, ngự trên kệ hiệu sách rất chi... trêu ngươi. Khổ cái, giá bìa thường vượt quá khả năng. Mà đợi gom cho đủ tiền thì mười lần hết chín chỉ còn... kệ trống!

***

Một hôm, thằng Hiếu bất ngờ đề xuất: Hay là chúng mình góp nhau lập... tủ sách chung bằng cách góp số sách của ba đứa làm một? Tao xung phong góp trước... Kho sách của Hiếu ăn đứt của nó với thằng Triết cả lượng lẫn chất. Hiếu đã hào phóng vậy không lý do gì hai thằng còn lại không đồng ý! Vậy nhưng lăn tăn vẫn còn. Lần này tới lượt nó: Rồi mình sẽ làm gì với cái tủ sách... “tập thể” đó?

Thằng Hiếu trình bày ý tưởng: Tụi mày nghĩ coi, thư viện trường đa phần sách tham khảo, sách giáo khoa, ít tác phẩm văn học trong và ngoài nước. Sách hay mua tốn nhiều tiền, vậy nên thuê sách để đọc là tiện nhất.

Tủ sách của ba đứa mình tuy ít nhưng toàn sách hay; đem “tiếp thị” với bạn bè thiếu gì đứa muốn thuê? Mình cho thuê giá rẻ, lại không bắt cược tiền nếu phụ huynh hay thầy chủ nhiệm ký bảo lãnh. Tiền cho thuê sách mình dồn lại để “tái đầu tư” - tức mua thêm sách mới...

Cái thằng ghê thật. Chẳng hiểu nó đào đâu ra cái ý tưởng kinh doanh kia mà trình bày khúc chiết đầu đuôi nghe... bùi tai phết! Táo nó xem chừng mười phần đã xuôi hết tám; chỉ ông Táo Triết còn ráng thòng thêm câu hỏi khó: Nhưng lỡ... không ai thèm thuê thì sao?

- Thì... thôi chứ sao? Sách mình vẫn còn của mình. Còn nếu tủ sách lan tỏa được đến các bạn trong trường, trong lớp được đọc cùng thì cũng vui mà!, thằng Hiếu nói.

- Còn nó thì vừa nghĩ ra một chiêu tiếp thị rất đắc địa bổ sung cho cái kế hoạch của Hiếu: Nhờ thầy Hiền hỗ trợ giới thiệu dịch vụ cho thuê sách đến các lớp/khối khác trong trường! Thầy Hiền luôn khuyến khích học trò đọc sách, chắc chắn sẽ giúp. Và tiếng nói của thầy đương nhiên “trọng lượng”... ba ông Táo, hẳn rồi...

***

Hơn tuần sau, tủ sách cho thuê mang tên “Ba ông Táo” được khai trương ở nhà nó. Tủ sáng choang, bên trong các đầu sách hay được ba thằng tập hợp, chọn lựa từng cuốn. Bạn bè trong lớp, trong trường tới dự khai trương, xúm xít trong ngoài chờ thuê sách.

Ông chủ đám mía từng bắt vạ thằng Sứt nghe tin cũng mang sách tới ủng hộ. Thầy Hiền cũng đến chung vui, mắt thầy ánh lên vẻ tự hào khi nhìn tủ sách cho thuê của học trò mình...

Tổng hợp nhiều nguồn