Từng tốp thanh niên xung phong, gái trai, tóc tai ướt sũng, chân lấm bùn đất, đang hối hả san gạt, đào đắp. Trên triền đồi sạt lở, chúng tôi lội qua lớp bùn đặc quánh đến ống chân. Dưới vực sâu, chiếc xe Gat-63, khẩu pháo 37mm và chiếc máy gạt nằm lăn lóc, trơ trọi giữa đống bùn sỏi.

Lần đầu tiên trong đời, chúng tôi nếm trải trọn vẹn cái khốc liệt của Trường Sơn: Mưa rừng dai dẳng, cơm vắt nhão nhoét, vắt rừng rình rập như kẻ săn mồi. Những con đường mòn xuyên rừng lúc thì vắt vẻo men theo sườn núi, lúc lại lẩn khuất trong mây mù.

Khi dừng chân giải lao, không có lấy một chỗ khô ráo mà ngồi, cả bọn phải dựa vào gốc cây mà ăn, bốc từng nắm cơm ướt nhẹp đưa lên miệng. Bất thình lình, Hùng cháo kêu toáng:

- Ối, vắt!

Cả bọn giật bắn, nhìn nhau. Những con vắt to tướng, đói máu, đung đưa đầu trên cành lá, như những cái kim địa bàn quay bốn phương. Có con đã chui vào cổ áo, có con bám tận vào vùng kín. Máu đỏ thẫm thấm qua lớp áo mỏng. Chúng tôi chỉ biết nhăn nhó cười.

Mỗi bước chân trên tuyến lửa là mỗi lần chứng kiến sự kiên cường của những người con đất Việt. Địch đánh phá ác liệt, mưa làm đường sạt lở, nhưng tiếng cuốc xẻng vẫn vang suốt ngày đêm.

“Địch phá một thì ta làm mười. Đường ta cứ đi, xe ta cứ vượt!” - Khẩu hiệu ấy không chỉ là lời hô mà là máu, là mồ hôi của các chị, các anh.

Có lần, chúng tôi gặp một tốp thanh niên xung phong đang hì hụi sửa đường. Tôi nhận ra anh Nguyễn Văn Lập - người làng tôi, anh đang cầm xẻng, áo ướt sũng. Chúng tôi chỉ kịp nắm tay nhau mấy giây, hỏi thăm vài lời về gia đình, quê hương... Không ai dám nấn ná, vì mỗi người một nhiệm vụ còn dài phía trước.

Có lần đoàn quân băng qua một trảng đồi dài, toàn cây cổ thụ cháy đen. Cảnh tượng như địa ngục sau bom Napalm. Trên lối mòn, từng tốp thương binh tập tễnh đi ra.

Người đi nạng, người nằm cáng, đồng bào Vân Kiều đàn ông đóng khố, đàn bà quấn váy, gùi măng, gùi chuối đổi cho bộ đội. Trên da họ, từng vết loang lổ, sần sùi; vết tích của chất độc da cam, ám ảnh mãi trong lòng tôi.

Minh họa: Võ Văn

Đêm đó, chúng tôi nghỉ lại ven rừng. May mắn, đoàn đi trước đã để lại dây tăng, giá võng. Cả đội tranh thủ kiếm rau rừng, nấu cơm. Tôi ra suối rửa chân. Cởi giày ra, một con vắt lưng sọc xanh trườn ra từ kẽ tất, bụng căng máu. Tôi đặt nó lên đá, dí nhẹ bằng chân cái, máu phụt ra thành tia. Cảnh ấy, mãi sau tôi vẫn còn nhớ như in.

Anh Nguyễn Bá Đố - lớn tuổi nhất trong đoàn, người cùng quê, từng là công nhân trước khi nhập ngũ, giọng ấm, hay hát. Anh cất tiếng:

- “Nổi lửa lên em...”

Rồi tự chế:

- “Anh đã mệt rồi...”

Cả bọn cười bò, tiếng cười làm ấm cả khu rừng lạnh lẽo.

Đêm rừng Trường Sơn yên tĩnh. Tiếng côn trùng nghiến răng rào rạo, những con sóc chuyền cành nọ, nhảy sang cành kia kiếm ăn, thi thoảng làm rơi quả “lộp bộp” trên mái tăng. Sáng hôm sau, chúng tôi lại gấp võng, gấp màn, lầm lũi lên đường. Không ai biết ngày nào sẽ đến đích, không ai biết con đường còn dài bao xa...

Đến thượng nguồn sông Ly Tôn, nước lũ cuồn cuộn, cầu treo là lối duy nhất. Mấy sợi dây song lớn bằng cổ chân nối hai sườn núi. Sàn cầu là thanh tre, cành cây, có khúc đã thủng, giữa cầu được che sơ bằng nan tre. Đội hình đi cách nhau cả mét. Gió lồng lộng, cầu chao đảo.

Thằng Thơm gù giẫm vào thanh tre mục, tụt một chân xuống, may mà kịp bám vào dây song. Đại đội phó Cúc nhắc lớn:

- Qua cầu treo, bước vào chính giữa dây song!

Chiếc cầu khoảng hơn 50 mét, oằn lắc như muốn đẩy chúng tôi văng người xuống suối đục ngầu đang cuồn cuộn chảy. Chúng tôi đi, chậm chạp từng bước như đếm nhịp sống và cái chết.

Khi đến khu vực A Sầu (huyện A Lưới, Thừa Thiên Huế cũ), trời lại đổ mưa. Trên nền rừng đêm, vang lên tiếng hát từ chiếc radio: “Đêm Trường Sơn. Chúng cháu nhìn trăng nhìn cây... Rừng Trường Sơn mang bóng hình của Bác...”.

Tiếng hát len vào tim, khiến ai nấy nghẹn ngào, mong muốn được nhìn thấy bầu trời có trăng, có sao, được nhìn thấy vòm trời trong xanh, được nhìn thấy vầng dương buổi sớm, hàng tháng trời hành quân xuyên rừng Trường sơn, chưa ngày nào chúng tôi được nhìn thấy ánh Mặt Trời, xung quanh âm u rừng cây, tán lá.

Những cánh rừng già bạt ngàn, các loại cây gỗ quý: Lim, lát, chò... to mấy người ôm không hết, những cụm hoa phong lan bám trên thân cây tỏa ra hương thơm ngan ngát. Vẫn là những đôi chân dẫm bùn, vẫn là những cặp mắt hướng về phía trước, vẫn là mưa, là mây. Và con đường Trường Sơn; con đường máu, lửa vẫn kéo dài mãi...

Mưa vừa dứt, những đám mây xám sà thấp xuống vòm rừng Trường Sơn, sũng nước và ngột ngạt. Chúng tôi lại gặp con sông lớn chắn ngang đường. Nước đỏ ngầu, cuộn chảy xiết, bọt tung trắng xóa. Anh giao liên chỉ tay:

- Đây là bến Giàng, sông Thanh. Qua khỏi nó là đất Cà Dy, Nam Giang - vùng người Cơ Tu, Tà Riềng sinh sống...

Con sông nhìn vậy mà hiểm. Bình thường mực nước chỉ ngang bụng, có cáp bám qua ngầm. Nhưng mấy hôm nay mưa lớn, nước dâng gần hai mét, chảy hung hãn như con thú điên. Chúng tôi nhận lệnh quay về trạm, đóng bè vượt lũ.

Luồng nứa chặt trong rừng được kết lại thành chiếc mảng. Nhóm đầu tiên vừa đặt ba lô lên, chiếc bè đã bị dòng nước quật nghiêng, cuốn phăng cả người lẫn của, mất hút trong làn nước đục.

Không còn cách nào khác, chúng tôi gói ba lô vào mảnh nI lông đi mưa vừa giữ khô, vừa làm phao, rồi lần lượt chia tốp ba người vượt sông.

Mọi người cởi trần, mặc độc chiếc quần lót, tay ôm phao, chân đạp nước. Đi ngược lên phía trên cả trăm mét rồi lao xuống, lợi dụng sức nước xuôi đưa sang bờ bên kia. Giữa dòng, nước chảy cuồn cuộn, chỉ một phút chệch hướng là trôi tuột về hạ lưu...

Tôi vừa vượt đến giữa thì đuối sức. Tim đập thình thịch, hai chân tê dại, chỉ kịp níu chặt lấy túi đồ. May có anh Đố đứng sẵn gần bờ, lao xuống túm tay kéo tôi lên. Vừa đặt lưng xuống bãi, tôi thở dốc, người bủn rủn.

Hùng béo - thằng sang sau cùng của tiểu đội, nó không biết bơi. Ba anh trong nhóm quay lại dìu nó qua. Bắt nó ôm chặt lấy túi đồ như ôm sinh mạng, rồi một người kéo, hai người đẩy. Vùng vẫy mãi mới tới bờ, nhưng trôi xa mất hơn chục mét. Không phải ai cũng may mắn. Bốn người trong đoàn bị nước cuốn, mất tích.

Chúng tôi lặng người. Không một tiếng khóc, không một lời than. Chỉ có ánh mắt lặng thinh và tay nắm chặt tay.

Đêm đó, cả đoàn nằm lại bên mép rừng. Mưa vẫn rơi rả rích. Gió hú qua tán cây, mang theo cái lạnh của nước lũ, của những mất mát không nói thành lời.

Chập tối chúng tôi ngồi quây quần bên nhau, mỗi người một chiếc võng căng lơ lửng giữa hai thân cây già. Không ai nói gì. Chỉ còn tiếng mưa rơi, tiếng gió rừng rì rào như một lời thì thầm từ ngàn xa vọng lại. Anh Đố lặng lẽ cất giọng khẽ ngân nga hát, chậm và buồn như chính nhịp thở của Trường Sơn:

“Ai qua Trường Sơn mà thương mà nhớ/Có thấy con đường máu đổ kia không?/Có nghe rừng núi nghẹn ngào trong gió/Có những đoàn người lặng lẽ vượt sông...”

Tôi quay mặt đi, giấu giọt nước mắt vừa trào ra nơi khóe mắt. Không phải vì mỏi mệt. Không phải vì đói rét, không phải vì sợ hãi. Mà vì tôi nhận ra: Chúng tôi đang đi qua không chỉ một dải rừng, mà đang đi qua lịch sử. Mỗi bước chân là một mạch máu chảy thầm lặng cho Tổ quốc hồi sinh.

Và nếu có ai đó hỏi tôi rằng: “Đâu là nơi đẹp nhất trong cuộc đời người lính?”, tôi sẽ không ngần ngại mà trả lời: “Là những ngày dài hành quân dầm mưa, dãi nắng, là đêm Trường Sơn, khi trái tim tôi hòa vào đất nước”.

Tổng hợp nhiều nguồn