Sản lượng giảm hơn một nửa, sâu bệnh xuất hiện dày khiến chất lượng vải chín sớm tại Bắc Ninh phân hóa chưa từng thấy. Đầu vụ, vải đẹp được thu mua hơn 30.000 đồng/kg, trong khi nhiều lô quả sâu, mẫu mã xấu chỉ bán được 10.000 đồng/kg.
“Mất nhiều ngày mới gom đủ một xe”
Xã Phúc Hòa, tỉnh Bắc Ninh là một trong những vùng trồng vải chín sớm trọng điểm, diện tích khoảng 845ha. Năm 2026, sản lượng toàn xã ước đạt khoảng 7.500 tấn, giảm tới 50-55% so với năm trước do thời tiết bất lợi trong giai đoạn phân hóa mầm hoa, khiến tỷ lệ ra hoa và đậu quả thấp.
Không chỉ mất mùa, sâu bệnh, đặc biệt là sâu đục cuống cũng xuất hiện nhiều, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng quả. Điều này khiến thị trường ngay từ đầu vụ đã xuất hiện nghịch lý: giá bán không phụ thuộc hoàn toàn vào sản lượng mà chủ yếu nằm ở chất lượng và mẫu mã sản phẩm.
Theo ghi nhận tại các điểm cân ở Phúc Hòa trong hai ngày 14-15/5, những lô vải đẹp, đồng đều, đủ tiêu chuẩn xuất khẩu sang thị trường Trung Quốc luôn được thu mua với giá cao. Ngược lại, vải quả nhỏ, màu sắc không đồng đều hoặc bị sâu đầu thường bị ép giá xuống mức rất thấp.
Vải chín sớm tại xã Phúc Hòa năm nay mất mùa, chất lượng phân hóa mạnh khiến giá bán chênh lệch lớn giữa hàng đẹp và hàng xấu. Ảnh: Bảo Khánh
Anh Nguyễn Văn Lập, thương lái từ Lào Cai xuống thu mua tại địa phương, cho biết giá vải năm nay dao động từ 10.000-33.000 đồng/kg. Tuy nhiên, nguồn hàng đẹp lại rất hiếm.
Theo anh Lập, tỷ lệ vải đạt chuẩn năm nay chỉ chiếm khoảng 30% sản lượng, thấp hơn nhiều so với năm ngoái. Nếu như các vụ trước mỗi ngày có thể gom được 2-3 xe hàng thì năm nay mất nhiều ngày thu mua được một xe là đã khó.
Ở góc độ tiêu thụ, chị Đặng Thị Thanh - tiểu thương chuyên thu mua vải đưa về các chợ đầu mối tại Thái Nguyên, nhận xét thị trường năm nay khá trầm lắng. Dù giá có thời điểm cao gấp nhiều lần năm trước nhưng sức mua không mạnh do chất lượng vải không đồng đều.
“Vải bị sâu đầu khá nhiều, quả xấu mang ra chợ thường bị khách chê, nhìn rồi bỏ đi nên tiểu thương cũng phải cân nhắc khi nhập hàng”, chị Thanh nói.
Chính vì vậy, nhiều hộ dân tại Phúc Hòa chần chừ chưa muốn bán sớm, kỳ vọng giá sẽ cải thiện khi nguồn cung giảm mạnh hơn trong thời gian tới.
Được giá nhưng nhiều nhà vườn vẫn hụt thu
Mặc dù giá bán vải chín sớm năm nay không thấp, song với nhiều hộ dân, thu nhập thực tế vẫn giảm mạnh do sản lượng sụt giảm sâu.
Gia đình chị Nguyễn Thị Thơ ở thôn Lục Liễu, xã Phúc Hòa đã bước vào vụ thu hoạch khoảng một tuần nay. Theo chị Thơ, đầu vụ vải đẹp từng được bán với giá khoảng 35.000 đồng/kg nhưng hiện giảm còn 29.000-30.000 đồng/kg.
Những lô vải đạt chuẩn xuất khẩu được thương lái thu mua với giá trên 30.000 đồng/kg, trong khi vải sâu đầu chỉ bán được 10.000-15.000 đồng/kg. Ảnh: Bảo Khánh
Gia đình chị có gần 200 gốc vải nhưng năm nay dự kiến chỉ thu khoảng 4 tấn, giảm hơn một nửa so với năm trước. “Quả nhìn chung vẫn khá đẹp nhưng mất mùa nên tổng thu nhập không cao”, chị chia sẻ.
Những lô vải đạt chuẩn xuất khẩu được thương lái thu mua với giá trên 30.000 đồng/kg, trong khi vải sâu đầu chỉ bán được 10.000-15.000 đồng/kg. Ảnh: Bảo Khánh
Thực tế tại Phúc Hòa cho thấy, dù giá bán có cao hơn năm ngoái nhưng nhiều hộ trồng vải vẫn rơi vào tình trạng “được giá nhưng mất mùa”, khiến lợi nhuận không như kỳ vọng.
Tuy nhiên, không phải vườn nào cũng gặp khó khăn. Anh Ngô Văn Cường ở thôn Quất Du 2, cho hay vườn vải rộng khoảng 1,2ha của gia đình năm nay vẫn đạt khoảng 80% sản lượng so với vụ trước và dự kiến bắt đầu thu hoạch từ ngày 23/5.
Đáng chú ý, toàn bộ sản lượng của gia đình anh đã được doanh nghiệp ký hợp đồng thu mua để xuất khẩu sang thị trường Nhật Bản và Hàn Quốc, giá 40.000 đồng/kg. Tuy nhiên, để đạt mức giá này, quy trình sản xuất phải đáp ứng tiêu chuẩn nghiêm ngặt về chất lượng và an toàn.
Trước thực trạng chất lượng vải phân hóa mạnh, chính quyền xã Phúc Hòa đã triển khai nhiều giải pháp nhằm hỗ trợ người dân tiêu thụ sản phẩm. Địa phương hiện duy trì 25 mã số vùng trồng phục vụ xuất khẩu, đồng thời đẩy mạnh sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP.
Lực lượng công an xã cũng được giao xây dựng phương án phân luồng giao thông tại các điểm cân, điểm thu mua, bảo đảm hoạt động vận chuyển diễn ra thuận lợi.
Thương lái tập trung thu mua vải chín sớm tại các điểm cân ở Phúc Hòa, song lượng hàng đẹp năm nay khá khan hiếm. Ảnh: Bảo Khánh
Tăng tốc xúc tiến tiêu thụ vải thiều
Để tìm đầu ra cho quả vải năm nay, Bắc Ninh đang đẩy mạnh xúc tiến thương mại với nhiều hoạt động quy mô lớn. Điểm nhấn là Hội nghị xúc tiến tiêu thụ vải và các nông sản chủ lực, dự kiến diễn ra ngày 28/5, thu hút khoảng 500 đại biểu tham gia gồm doanh nghiệp logistics, hệ thống phân phối, sàn thương mại điện tử và các đối tác quốc tế, đặc biệt là thị trường Trung Quốc.
Không chỉ dừng ở các kênh phân phối truyền thống, tỉnh Bắc Ninh còn thúc đẩy chuyển đổi số trong tiêu thụ nông sản. Các phiên livestream quảng bá vải thiều và sản phẩm OCOP sẽ được tổ chức nhằm đưa sản phẩm tiếp cận trực tiếp tới người tiêu dùng.
Theo kế hoạch, ngày 20/5 sẽ diễn ra phiên livestream tại xã Nam Dương để giới thiệu vùng trồng, quy trình sản xuất, thu hoạch và kết nối tiêu thụ trên nền tảng số.
Bên cạnh đó, chuỗi sự kiện “Đón mùa vải sớm” tại Phúc Hòa vào ngày 23/5 với các hoạt động trải nghiệm như chạy qua vùng vải, hái vải và quảng bá “vườn vải đẹp” cũng được kỳ vọng góp phần kích cầu tiêu thụ và thu hút du khách.
Năm 2026, toàn tỉnh Bắc Ninh công nhận 143 vườn vải đẹp tại 15 xã, phường nhằm nâng cao giá trị thương hiệu vải thiều địa phương, gắn sản xuất nông nghiệp với phát triển du lịch trải nghiệm và xúc tiến thương mại.
Theo thống kê, Bắc Ninh hiện có khoảng 29.800ha vải, sản lượng ước đạt hơn 95.000 tấn; trong đó diện tích vải sớm khoảng 8.200ha với sản lượng hơn 40.000 tấn. Toàn tỉnh có 243 mã số vùng trồng và 42 cơ sở đóng gói đủ điều kiện xuất khẩu sang nhiều thị trường như Trung Quốc, Nhật Bản, Mỹ và Australia.
Trong bối cảnh chất lượng vải phân hóa rõ rệt, bài toán của vụ mùa năm nay không còn đơn thuần là “được giá hay không”, mà là ai có sản phẩm đạt chuẩn mới thực sự hưởng lợi từ thị trường.
