Năm 1974, vàng giảm 41% rồi sau đó tăng 340%; năm 2008, vàng giảm 31% rồi sau đó tăng 90%. Liệu cú lao dốc lần này cũng chỉ là bước đệm cho một cú tăng tốc mới?
Vàng đã có 3 tháng “tồi tệ”. Từ đỉnh lịch sử gần 5.600 USD/ounce vào cuối tháng 1/2026, kim loại quý này rơi mạnh vào giữa tháng 3, trước khi hồi phục quanh ngưỡng 4.500-4.600 USD.
Mức giảm 27% từ đỉnh xuống đáy khiến giới đầu tư hoang mang. Vai trò “vàng là kênh trú ẩn an toàn” bị đặt dấu hỏi. Một số dự báo còn cho rằng giá vàng có thể giảm mạnh thêm.
Nhưng lịch sử cho thấy điều ngược lại. Cú lao dốc này gần như giống hệt hai giai đoạn trước đó trong các siêu chu kỳ tăng giá lớn của vàng, cả hai lần đều kết thúc với mức giá cao gấp nhiều lần đỉnh cũ, theo phân tích của chuyên gia Imran Almaleh từ chuyên trang dữ liệu tài chính toàn cầu Investing.com.
Phe "gấu" cho rằng vàng đã mất vai trò trú ẩn an toàn nhưng phe "bò" chỉ ra 3 lý do khiến cơn bán tháo lần này chỉ nhằm bổ sung thanh khoản, mở ra cơ hội bắt đáy cho nhà đầu tư dài hạn. Ảnh: Globalxetfs
Lịch sử 1974-1976 và cú bật sau đó lên tới 340%
Hành trình của vàng bắt đầu từ năm 1971, khi Tổng thống Mỹ Richard Nixon chấm dứt khả năng chuyển đổi của đồng USD ra vàng (hệ thống Bretton Woods sụp đổ). Vàng tăng từ 35 USD/ounce lên 193 USD vào tháng 12/1974, hưởng lợi nhờ cú sốc dầu mỏ đầu tiên.
Tuy vậy, kim loại quý này sau đó giảm xuống còn 113 USD vào tháng 8/1976, mức giảm 41% kéo dài suốt 20 tháng.
Vàng sau đó tăng mạnh lên 850 USD vào tháng 1/1980, cao hơn 340% so với đỉnh cũ và hơn 2.300% so với mức khởi điểm năm 1971.
Trong suốt 20 tháng vàng giảm giá (từ 1974 đến 1976), bức tranh kinh tế thế giới gần như không đổi. Lạm phát đình trệ (tức là lạm phát cao đi kèm tăng trưởng ì ạch) vẫn dai dẳng.
Đồng USD tiếp tục mất giá. Fed luôn bị động, chạy theo sau lạm phát chứ không bao giờ vượt lên trước để kiểm soát được.
2008 lặp lại và cú bật 90% sau khủng hoảng
Vàng từng đạt đỉnh 1.011 USD/ounce vào tháng 3/2008, nhưng đến tháng 10 đã rơi xuống 692 USD, giảm 31%. Lý do không phải vì vàng kém giá trị, mà bởi các quỹ đầu tư bị yêu cầu bán tháo tài sản (margin call) để có tiền mặt đảm bảo các khoản vay.
Các ngân hàng thiếu tài sản thế chấp bằng USD đã vay vàng từ ngân hàng trung ương và Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS) rồi bán lấy thanh khoản. Các quỹ ETF cũng đồng loạt rút tiền mặt.
Sự phục hồi diễn ra rất nhanh. Đến tháng 3/2009, vàng đã vượt đỉnh trước khủng hoảng.
Đến tháng 9/2011, vàng cán mốc 1.920 USD, cao hơn 90% so với đỉnh cũ và 177% so với đáy tháng 10/2008. Các quỹ ETF vàng lớn như GLD và IAU đều ghi nhận mức sinh lời tương tự.
Ba kịch bản gây áp lực lên vàng hiện nay
"Phe gấu" (Bear/những người tin rằng vàng sẽ còn giảm sâu) đang hy vọng vào 3 điều kiện sau. Nếu bất kỳ điều kiện nào xảy ra, đà tăng dài hạn của vàng sẽ kết thúc.
Điều kiện 1: Lãi suất tăng cao kiểu thập niên 1970
Quay lại những năm 1970. Khi đó, vàng đang trong một siêu chu kỳ tăng giá kéo dài. Mọi chuyện kết thúc khi Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) Paul Volcker làm điều chưa từng có: nâng lãi suất lên mức 20%.
Điều đó có nghĩa là nếu gửi tiền vào ngân hàng, lãi nhận được cao hơn rất nhiều so với mức tăng giá của vàng. Trong khi đó, vàng chẳng sinh ra đồng lãi nào cả. Kết quả là không ai muốn giữ vàng nữa, họ đổ xô đi gửi tiết kiệm. Cơn sốt vàng kết thúc.
Thế nhưng, tình hình hiện nay hoàn toàn trái ngược. Lãi suất đang ở mức thấp. Lạm phát vẫn cao vì giá dầu leo thang. Quan trọng nhất, Fed không thể tăng lãi suất lên 20% như Volcker ngày xưa vì nợ công Mỹ đã quá lớn. Nếu tăng lãi suất mạnh, chính phủ Mỹ sẽ không đủ tiền trả lãi và nền kinh tế sẽ rơi vào khủng hoảng trầm trọng.
Điều kiện 2: Ngân hàng trung ương "quay xe", bán ròng liên tiếp
Các ngân hàng trung ương toàn cầu đã mua ròng vàng mỗi năm kể từ 2009. Họ không hề nao núng trước cơn bán tháo hiện tại.
Báo cáo dự trữ quý II/2026 (dự kiến cuối tháng 7 tới) sẽ là tín hiệu quan trọng tiếp theo. Nhưng nếu nhìn vào số liệu quý I, mọi thứ đã rất rõ: nhu cầu vàng toàn cầu đạt 1.447 tấn, đạt mức cao nhất lịch sử. Theo Hội đồng Vàng Thế giới (WGC), riêng các ngân hàng trung ương đã mua ròng 244 tấn.
"Bán ròng" là kịch bản khó xảy ra khi mà Trung Quốc, Ấn Độ, Ba Lan, Uzbekistan vẫn đang miệt mài gom vàng.
Điều kiện 3: Chấm dứt khủng hoảng eo biển Hormuz
Căng thẳng Trung Đông và việc eo biển Hormuz bị đóng cửa chính là chất xúc tác lớn nhất đẩy giá dầu vượt mốc 100 USD/thùng. Đây cũng là nguyên nhân gốc rễ khiến lạm phát bùng phát và vàng chao đảo.
Nếu Mỹ và Iran có một khuôn khổ bình thường hóa quan hệ, phần bù rủi ro địa chính trị sẽ biến mất. Giá dầu có thể hạ nhiệt. Vàng sẽ mất đi một động lực quan trọng.
Nhưng hiện tại, điều đó vẫn chưa khả quan. Các cuộc đàm phán vẫn đang bế tắc. Eo biển Hormuz vẫn đóng. Cơn sốc năng lượng vẫn đang siết chặt nền kinh tế toàn cầu.
"Phe gấu" cần ít nhất một trong 3 cánh cửa trên mở ra để chứng minh rằng "vàng đã hết thời", nhưng cả ba đều không có dấu hiệu xảy ra trong tương lai gần.
"Phe bò" (Bull/những người tin vàng sẽ tăng) thì cho rằng cơn bán tháo hiện tại chỉ là nhằm bổ sung thanh khoản ngắn hạn, mở ra cơ hội bắt đáy trước khi siêu chu kỳ tăng giá tiếp diễn.
