Tôi không nghĩ chuyến đi này sẽ mang lại điều gì đặc biệt, chỉ là một cuộc rong chơi ngắn ngủi tránh xa phố thị ồn ào khói bụi.

Phan, người bạn đồng hành tôi quen trong một hội thảo về bảo tồn sinh thái, anh rủ tôi leo núi, tìm đến con suối anh tình cờ phát hiện trên tờ bản đồ du lịch cũ. Một nơi được đánh dấu bằng ký hiệu màu xanh và những đường gạch mờ nhạt như thể ai đó từng đến rồi quên mất cách quay trở lại.

Chúng tôi bắt đầu từ con đường đất vắt qua những đồi chè, rồi rẽ qua triền núi. Phan đi trước, chiếc máy ảnh trong tay khẽ bật một tiếng “tách”. Anh huýt sáo suốt đoạn đường như người đi xa được trở về nhà.

Mùi cỏ ẩm, mùi đất đồi và cả tiếng suối róc rách khiến tôi nghe lòng bình yên đến lạ.

Trên tảng đá rộng, Phan loay hoay với chiếc bản đồ cũ mèm, anh trải nó ra chỉ cho tôi xem vị trí rừng anh đang khảo sát.

“Người ta dự tính khai thác gỗ ở đây, nhưng may thay, nơi này đến hôm nay vẫn nguyên sơ”. Phan nói rồi đứng lên nhặt hộp xốp, vỏ chai mắc dưới rễ cây cho vào chiếc túi mang bên mình.

Nhìn Phan đuổi theo dòng nước cố vớt bịch ni lông lềnh bềnh, tôi trộm nghĩ, nếu mỗi người đến đây đều mang đi một chút rác như anh, vẻ nguyên sơ của khu rừng này sẽ còn nguyên vẹn mãi.

Mở túi soạn thức ăn và nước uống ra tảng đá, tôi cắt bánh mì thành từng khoanh nhỏ, phết bơ. Phan có lẽ đã đói, nhỏm dậy cùng ăn, vừa ăn vừa lấy chiếc la bàn loay hoay định vị.

Tôi ngồi trên tảng đá khum khum hình mai rùa thõng chân khua nước, ngắm những con gọng vó chân dài lướt trên mặt suối phẳng lì. Sau khe đá vài chú ếch nghe tiếng xao động vội nhảy tòm xuống lao đi mất hút, để lại hình thù những bóng nắng mỏng manh.

Minh họa: Võ Văn

Phan khe khẽ huýt sáo, mơ màng nhìn lên nóc rừng rộn tiếng chim buổi sớm. Lắng tai, tôi nhận ra giai điệu quen thuộc của bản nhạc một thời tôi yêu thích.

Chợt Phan quay sang, ánh mắt đăm chiêu nhìn lên tán cây rừng xòe như chiếc ô khổng lồ, lẩm bẩm “Tôi nghĩ mình có thể ở luôn nơi này”.

“Anh sẽ buồn đấy! Sống một mình trong rừng không dễ chút nào”, tôi cười, giục Phan thu dọn đồ đạc để còn kịp lên ngọn đồi phía trên.

Dọc đường đi, Phan loay hoay chụp ảnh, đánh dấu tọa độ những cây cổ thụ, những loài hoa bản địa quý hiếm và cả những tổ chim nằm trong bụi rậm.

“Tôi đang lập một hồ sơ sinh thái cho khu vực này”, anh nói, “Nếu đủ dữ liệu, có thể đề xuất bảo tồn nó theo dạng rừng cộng đồng, người dân địa phương sẽ cùng quản lý, vừa giữ rừng, vừa có kế sinh nhai. Giữ vẻ nguyên sơ cho rừng cũng là một niềm kính trọng với thiên nhiên”.

Yên lặng quan sát công việc anh làm, tôi bắt đầu thấy thú vị. Chúng tôi tiếp tục cuộc hành trình. Phan xăm xăm đi trước, đến con thác nhỏ, anh dừng lại thận trọng dìu tôi qua.

Càng vào sâu, cảnh rừng càng hiện ra, đẹp đến bất ngờ. Phan dạo quanh với chiếc máy ảnh nhỏ xíu, chụp từng góc rừng rồi quay lại chỉ vào khóm hoa tím lẫn giữa những bụi cỏ.

“Miên có nhìn thấy con đường mòn bên cạnh bụi hoa kia không? Nó dẫn lên cánh rừng trên cao kia! Giờ tôi dẫn đường, Miên theo sau, thở sâu và chậm, đừng nói nhiều sẽ nhanh mất sức”.

Cùng Phan men theo lối mòn lên cao tôi mới nhận ra Phan thật tài dù chỉ lần đầu đặt chân đến nơi này. Lối mòn nếu nhìn bằng mắt thường sẽ khó nhận ra vì cỏ xanh phủ lấp, phải là người đi rừng lâu năm mới có thể phát hiện ra lối đi. Men theo dòng suối, chúng tôi dừng lại bên một đoạn đất bị xói lở.

Phan lấy trong ba lô ra một cuộn dây thừng nhỏ và vài cọc gỗ. Anh chôn cọc vào đất, kéo dây thừng ràng quanh cảnh báo vùng nguy hiểm. Trong khi Phan hì hục làm, tôi cũng tranh thủ trồng thêm mấy cụm cây bụi bản địa để giữ đất.

Chúng tôi đặt chân lên đỉnh đồi, mặt trời đã qua trưa. Phan lặng nhìn dãy núi xa mờ, lẩm bẩm “Tôi không chắc điều mình làm có thay đổi được gì, nhưng ít ra mình cũng đã gieo những hạt mầm. Có thể sau này ai đó sẽ đi qua và tiếp tục tưới nước cho nó”.

Nhìn những đám mây đuổi bắt nhau giữa vòm trời, chợt anh quay sang hỏi “Một lúc nào đó tôi bỗng biến mất, Miên có tìm không? Có nhớ ngày hôm nay không?”.

Tôi cười, nhưng không hiểu sao thấy lòng se thắt. Chúng tôi đứng trên đỉnh đồi khi mặt trời bắt đầu chếch về phía tây, ánh sáng cuối ngày vẽ những vệt vàng sậm màu trên dốc đá. Gió mang theo mùi ngai ngái của cỏ non, của quả rừng thối rữa.

Khi chỉ còn cách tôi vài bước, Phan xoay người lại, im lặng giơ máy ảnh bấm một kiểu. Rồi một kiểu nữa, cứ như anh đang lưu giữ khung cảnh này và cả tôi vào một miền ký ức.

“Miên à...”, Phan thầm thì. “Sau này có thể chúng ta sẽ chẳng còn nhớ chính xác đã đi qua bao con suối, trèo lên bao ngọn đồi. Nhưng có lẽ chúng ta sẽ nhớ hôm nay”.

Dọc đường, Phan lặng lẽ nhặt rác. Tôi đi sau, mang theo chiếc túi bỏ những vỏ hộp thiếc, nắp lon, và cả những chiếc dép nhựa trôi dạt về. Đến cây dổi cổ thụ ở ngã ba rẽ xuống thung lũng, anh dừng lại lấy ra chiếc túi nhỏ đựng hạt giống.

“Anh mang từ chỗ chị Tâm ở trung tâm bảo tồn. Chị ấy bảo nếu có dịp vào rừng thì gieo thử vài hạt”. Anh nhìn lên tán cây sum xuê, thì thầm “Điều đẹp nhất của khu rừng luôn là phần mình sẽ không bao giờ được nhìn thấy”.

Tôi cúi xuống cùng Phan cẩn thận moi những hốc đất nhỏ nơi có ánh sáng. Chúng tôi bỏ từng hạt giống xuống như đặt vào lòng đất một điều ước giản đơn. Xong việc, Phan mở máy ảnh cho tôi xem những bức hình anh chụp trong suốt hành trình.

“Anh sẽ in một cuốn sách ảnh về chuyến đi này để kể cho mọi người nghe về những cánh rừng hãy còn hoang sơ, về những người đang âm thầm bảo vệ rừng”.

Tôi yên lặng ngồi xuống khúc cây mục. Có những nơi, khi đã chạm vào sẽ ở lại, đủ để lòng đôi khi ngân rung một giai điệu ngọt ngào, vào một buổi chiều mỏi gối nào đó giữa đời.

Trên đường trở về, trời đột ngột đổ mưa. Cơn mưa ở rừng ào ạt khiến chúng tôi không kịp xoay xở. May thay gần đó có chiếc lán, tôi lao về phía đó. Nhìn tôi ướt lướt thướt, Phan bật cười, khẽ phủi vệt đất trên má tôi.

Anh rì rầm kể về mẹ, về công việc bảo tồn thiên nhiên anh theo đuổi, và về lời hứa cuối cùng trước khi bà qua đời. Vẫn là ánh mắt biết cười mỗi khi nhìn tôi. Vẫn là đuôi mắt nheo lại đầy hóm hỉnh. Nhưng tôi chợt nhận ra trong sóng mắt đó bỗng mênh mang một trời tĩnh lặng...

***

Nhiều năm sau, tôi trở lại cánh rừng ấy một mình. Tảng đá chúng tôi ngồi vẫn nằm chỗ cũ, nước vẫn trong veo, trên nóc rừng tiếng vẫn chim ríu ran. Chỉ là Phan đã không còn trở lại. Chiếc bản đồ cũ anh để quên, tôi vẫn giữ trong ba lô của mình.

Đúng như lời Phan nói, anh đã lặng lẽ rời xa mọi kết nối ồn ào và đi theo những dự án khác ở vùng sâu. Còn tôi, đôi khi lại một mình thầm lặng tìm về chốn cũ.

Chiếc lán gỗ ngày xưa đã mục, sụm xuống sau những cơn bão. Vài gốc măng trồi lên mặt đất, non mềm và thơm ngậy. Bên bụi cây nhỏ, nơi chúng tôi từng gieo hạt, một cây dẻ rừng đã lớn.

Tôi run run chạm vào. Thân cây mát lạnh. Dường như nhựa sống vẫn âm thầm chảy dưới lớp vỏ xù xì. Dưới chân dốc, bóng ai vừa đi lên. Dáng người cao gầy, màu áo và chiếc ba lô quen thuộc. Bóng người đến gần. Không phải Phan. Tôi bất giác cúi xuống nhặt chiếc lá vàng. Dưới chân tôi, một mầm cây vừa nhú, non xanh đến mức ánh sáng dường như trong suốt qua mầm lá nhỏ.

Tôi ngồi bên phiến đá, mở ba lô. Trong đó chiếc bản đồ cũ đã nhàu vẫn còn dấu bút chì của Phan. Những cội cây được anh khoanh tròn cùng với vài ghi chú nhỏ xíu: “Đừng để mất”, “Còn nguyên”, “Có tổ chim”... Bất giác tôi bật cười.

Chiều xuống. Một nhóm học sinh trường nội trú theo cô giáo đi thực địa về hệ sinh thái rừng. Các em lăng xăng ghi chép tên từng loại cây.

Thoạt nhìn thấy tôi với đôi giày lấm đất và túi hạt giống, cô giáo mời tôi cùng ngồi nghỉ chân. Khoảng thời gian ngắn ngủi cũng đủ để kể cho các em nghe về chuyến đi lần đầu của mình khi đặt chân lên cánh rừng này.

Một cậu bé thò tay vuốt chiếc lá non, ngước lên khẽ hỏi “Bao giờ cây này lớn hả cô?”. Nhìn tán dẻ phủ kín khoảng trời, tôi chợt thấy bàn tay mình như vẫn còn vương mùi đất năm nào.

Một cô bé tóc cắt ngắn chỉ cây dẻ rừng thỏ thẻ “Cô ơi, người trồng cây này giờ ở đâu?”. Tôi yên lặng kéo em lại gần, quệt vệt đất dính trên trán em rồi mở ba lô lấy ra chiếc bản đồ cũ, chỉ vào một chấm xanh nhỏ xíu Phan từng đánh dấu. Chỗ chấm xanh năm nào, giấy đã ngả màu. Cô bé nhìn rất lâu, rồi nhoẻn miệng cười.

Từ dưới thung lũng chợt văng vẳng tiếng chim trong vắt. Tôi quay lại. Nắng chiều đã nhạt. Lá rừng vẫn lào xào trò chuyện. Tôi gấp chiếc bản đồ cất vào ba lô, tạm biệt cô giáo và các em. Từ ba lô, một hạt dẻ khô lặng lẽ lăn ra, nằm gọn giữa lòng bàn tay. Tôi bỏ hạt dẻ vào túi áo, xốc ba lô lên, bước tiếp.

Tổng hợp nhiều nguồn